Mem û Zîn – مم و زین، شاهنامه ادبیات کردی

مم و زین، رمان عاشقانه احمد خانی، داستانی همچون “شیرین و فرهاد” و یا “لیلی و مجنون” است که در قرن هفدهم نوشته شده است. مم و زین بر اساس داستانی واقعی که حدود دو سده قبل از احمد خانی در کردستان ترکیه اتفاق افتاده، خلق شده است. دنگ بیژان آن داستان را در قالب ابیات آهنگین خواندند و سینه به سینه به دوران خانی رساندند. اما احمدخانی با چیرگی تمام سرنوشت آن دو دلداده را در رمانی ارزشمند ماندگار کرد. مم و زین خانی شاهکاری در ادبیات کردی است و بسیاری آن را شاهنامه کردی می دانند.

منظومه مم و زین به بسیاری از زبانهای زنده دنیا ترجمه شده است و ملتهای بسیاری این اثر ارزشمند را ستوده اند. شرق شناسان و ادیبان نامداری آن را به آلمانی و روسی و فرانسوی ترجمه کرده اند و بر آن نقدهای فراوانی نوشته اند. مارگارت رودینکو که آنرا درسال 1962 به روسی ترجمه کرده است، معتقد است مم و زین بزرگترین شاهکار ادبی دنیاست. او “مم و زین احمد خانی” را هم سنگ “شاهنامه فردوسی” و “ایلیاد و اودیسه هومر” می داند. مم و زین به کردی کرمانجی است اما استاد هژار مهابادی آنرا به کردی سورانی ترجمه کرده است.

خلاصه داستان

امیر خوشنام و قدرتمند جزیر بوتان دو خواهر بسیار زیبا دارد که افراد بسیاری در آرزوی وصال آندو اند. در یکی از جشنهای نوروز دو پسر کرد با لباس مبدل دخترانه در پی یافتن پاسخی برای مشاهدات خود بر می آیند و پرده از راز دو خواهر پسرنما بر می دارند. تاجدین و مم بدون آنکه بدانند آن دو دختر کیستند دلباخته شان می شوند. از دیگر سو آن دو خواهر مات و مبهوت اند که چرا شیفته دو دختر شده اند. پس از آن دیدار ناگهانی، دو خواهر و آن دو پسر که از قضا سرداران سپاه امیر اند، به بستر بیماری می افتند و در عشقی رازآلود می سوزند.

رمالان و بزرگان کرد دست به کار می شوند و در نهایت مالکان انگشتری های رد و بدل شده را می یابند. ستی، تاجدین را می خواهد و زین، مم را. روزگار به تاجدین و ستی روی خوش نشان می دهد. آن دو با ارج و قرب بسیار و در مراسمی باشکوه، کام عاشقی را شیرین می کنند.

و این چنین زین، عزیزدردانه امیر تنها می ماند و در انتظار وصال مم. داستان عشق آن دو در پی رشک و حسادت غلام امیر و حیله گری های مدام او به گونه ای دیگر رقم می خورد. کسی را یارای فاش ساختن عشق مم و زین برای امیر نیست و این بازی شطرنج است که باید حکم براند. مم بازی را عاشقانه، می بازد و رازش را فاش می سازد. امیر آشفته فرمان بر مرگش می دهد اما تاجدین و سرداران دیگر، نظر امیر را بر می گردانند. مم به شکنجه گاه امیر برده می شود.

زین و مم را وصال که نه، دو دیدار حاصل می شود. دیدار اول در باغ زیبای امیر است و دیدار دوم اما در پس راهروهای تو در توی سیاه چال امیر. پایان داستان رقم می خورد و چون تمام عاشقانه ها …

Mem û Zîn - مم و زین
Mem û Zîn – مم و زین

مم و زین داستان دلداری و عشق است و به گفته خود خانی، داستان آزادی ملت كرد است. داستان حماسی خانی هر چند درونمایه ای گاه عرفانی دارد اما فرهنگ و اندیشه مردم کرد را تا انتها در خود دارد، گاه فاش و هویدا و گاه مرموز و در لفافه؛ از پس پرده خلوتگاه دختران زیبا روی کرد گرفته تا صحنه های رزم آوری و دلاوری مردان کرد. احمدخانی، آن شاعر بلند پایه و بزرگ با مم و زین در دل مردم کرد، همیشه جاوید است.

Ev name ger xirab ger qenc e kêşaye digel wê me dused renc
Nobare ye tîfle norsîd e Herçend ne hîn qewî gezîd e
Norestê gulistana yî fuad e Bêguneh, nazlê û xanedan e
Nobar e ger şîrîn ger tal e Xwaş e ji rengê etfala ye
Min hêvî heye ji ehlê halan Teqbîh nekin evan tifalan
Ev meywe eger ne şîrîn e Kurmancî ye, ew qeder li kar e
Ev tifle eger ne nazelîn e nobar e Bi min qewî şîrîn e
Ev meywe eger ne pir lezîz e Ev tifle bi min qewî ezîz e
. .
Safî şemirand foxwarê durdî manendê durê lîsanê Kurdî
Înane nîzam û intizamê kêşaye cefa ji bo wê amê
Da xelik nebêjin ko Ekrad bê merifet in bênijad û binyad
Hem nebên ko Kurmanc Eşiq nekirin ji bo xwe amanc
Kurmanc ne pir di bêkemal in Ema di yetîm û bêmecal in
Fîlcumle ne cahil û nezan in Belkî di sefîlit bêxwadan in
Ger dê hebitya me jî xwidanek Alî keremek letîfe danek
. .
Şerha xemî dil bikim fesane Zînê û Meme bikim behane
Nexmê waha ji perdê derînim Zînê û Memê ji nû vejînim

37 Comments

میلاد مورادیجولای 23rd, 2012 at 2:30 ب.ظ

ده ستان خوه ش.گ جاێگ به سه رکه وتوویی…

خرگوشهجولای 24th, 2012 at 1:50 ق.ظ

من هم دوست دارم یه چیزایی یاد بگیرم ولی همه وبلاگها وسایتها یه سری کلمات نوشته تکراری یا تلفظ اشون فارسی نیست وبلاگهای آموزش زبان ترکی به ترتیب حروف الفباس و یه عالمه لغت….لطفا کلمات زیاد بگذارید

خرگوشهجولای 24th, 2012 at 1:52 ق.ظ

من دنبال یه سلام چه طوری خوبی مرسی بودم به زبان شیرین کردی پیدانکردم!!!!!!!

مهديهسپتامبر 19th, 2012 at 11:12 ق.ظ

ez zor sipasiya hevalen heja dikim

naserسپتامبر 25th, 2012 at 11:09 ق.ظ

سلام بر کرد کردستان

rejeenاکتبر 25th, 2012 at 12:26 ق.ظ

سلاف بو هه ر كورده كى كورد په روه ر. چافى وه هه ميان ماچى دكه م. ريز و سلاف.

غه فورنوامبر 1st, 2012 at 10:20 ق.ظ

واقعا عالی بود ده ستان خوش به ت .

پویا وساماننوامبر 5th, 2012 at 11:39 ق.ظ

سلاو له سنه دژ

رامیننوامبر 17th, 2012 at 6:05 ب.ظ

سلام می شه pdf کتاب مم و زینه رو واسه دانلود روی سایت بذارید

شكورنوامبر 21st, 2012 at 7:34 ق.ظ

من نيمه كرمانجم ، از كرمانجهاي خلخال و در اردبيل سكونت دارم دوست دارم براي يادگيري بيشتر اين زبان شيرين لغات آن را در اين سايت درج كنيد حداقل براب هر هفته 50 كلمه كرمانجي با معني فارسي عنايت فرماييد

vahidدسامبر 9th, 2012 at 1:04 ب.ظ

من یه کرمانشاهیم وبه گذشته کشورم افتخارمیکنم ایران تا بوده از اقوام مختلفی تشکیل شده که کردها یکی از اونها بوده ما نباید با تعصب خشک به قضیه کردستان نگاه کنیم ماباید خودمون رو جزیی از ایران زمین بدونیم وفکر نکنیم که زبان فارسی یک مانع برسرراه زبان وفرهنگ ما است مثل برخی از افراطی های کرد وآذری وعرب که داعیه جدایی از این پیکره رو دارند وقتی ما یاددادن زبان مادریمونو به بچه هامون یا پوشیدن لباس کردی رو عیب میدونیم دیگه چه انتظاری از بقیه داریم من به نظریه ارد بزرگ ایمان دارم به ایران زمین نه ایرانی که محدود به مرزهای جفرافیایی کنونیه ولی درآن واحد قومیت خودمو فراموش نخواهم کرد.

آرش (کرماشان)دسامبر 13th, 2012 at 4:31 ب.ظ

وحید جان بین واژه ی قومیت و ملیت تفاوت خیلی زیادی هست. شوربختانه هرگاه ملیت های کرد یا عرب یا بلوج ویا…سعی در حفظ فرهنگ و هویت خویش داشته اند. با تهمتی به نام تجزیه طلبی روبرو شده اند!!
ایران کشوریست شیش ملیتی با این حال تنها ملیت فارس از حقوق خواندن و نوشتن به زبان مادری و تحصیل به زبان مادری برخوردارند.

سولمازژانویه 14th, 2013 at 10:34 ق.ظ

ez galak sepasiya va dgam.slav bo hami kordan

نسیم رحیمیفوریه 5th, 2013 at 10:57 ق.ظ

سلام دانشجوی رشته ادبیات هستم باعرض تشکر و خسته نباشید ولی لطفا بیشتر درباره این شاعران بنویسید

ninaمارس 18th, 2013 at 5:39 ب.ظ

…. کاش عشق را زبان سخن گفتن بود !

معصومهمی 13th, 2013 at 12:16 ب.ظ

سلام من دانشجوی ترم آخر زبان و فرهنگ باستانی هستم دارم راجع به شاهنامه کردی تحقیق میکنم خواهش میکنم هر کس در این باره اطلاعاتی داره به من و فرهنگ کردی کمک کنه .ممنون

هیوامی 31st, 2013 at 7:16 ب.ظ

سلاو بو ئیوه و هه موو ره نجده رانی ریی پیروزی ئازادی
بو کةسیک کة لة خاکی پر مةرگی من دا پی لة جةرگی خوی بنیت و ببی بة دایک لة بةر پی یا کرنوش ئةبةم ناوچاوانم ئةسوم لة خاک‎(په شیو)