Di zimannasîyê da zagona Aborîya Ziman heye ku wiha dibêje :

Divê ji her karê zimanî da,kêmtirîn hêz û xwerûtirîn rê bê hilbijartin .

Xwerûtirîn, di naveroka vê da ev jî heye : Her çiqasî hejmara tîpên alfabeya zimanekî zêde be, ewqasî astengîyên fêrbûna wî zimanî pirtir dibin . Îro hejmara tîpên alfabeya Kurdîya Kurmancî ۳۱ e . Zagona navlêbirî heya radeyekê di alfabeya heyî ha cihê xwe girtiye .

Mînak :

Eger bi tîpên erebî ( aramî ) ku niha Soranî piranî bi wê tê nivîsîn peyva Ewr, Erd, Emer, …binivîsin, wiha dibe :

عه ور – عه رد – عه مه ر – …
Di awayê latînî da diyar nîne tîpên gewrîyê ne, lê di bilêvkirinê da di gewrîyê da tên bilêv kirin . Bi awayê erebî him di gewrîyê da tên bilêv kirin him jî di tîpan da diyar e .

Lê heman peyvan, bi tîpa latînî wiha dinivîsin :

Ewr, Erd, Emer

Yanê,nivîsa û bilêvkirina ewan yek nîne . Lê eger em bixwazin, tîpnivîsîya van peyvan ji tîpên latînî ber bi erebî ( aramî ) bikin, wiha dibe .

ئه ور –ئه رد – ئه مه ر – …

Eger Kurd bixawin ji bo nîşandana dengê rastîn ( heyî ) ji bo tîpa ع li ser E nîşanekê dînin ( wekî É,È,Ë,… ), wê demê divê hejmara tîpên Kurdî zêde be . Ji ber rastîya pêşketina teknolojîyê û vê yekê ku klaviye divê xwerûtir be, nivîsîna van peyvan di klaviye da rihet nîne .
Ev yek sa tîpa H jî durust e .

Alfabeya latînî û erebî : kîjan baştir e ?

Alîgirê her duyan jî hene . Piranîya alîgirên alfabeya erebî soranî-axêv û yên latînî jî kurmancê-axêv in .

Ez digel alfabeya latînî me û sebebên wê jî ev in :

1- Tîpên latînî digel teknolojîya îroyîn sazgartir in . Rastî ev e ku Internet roleka girîng di jiyana îroyîn da dilîze û di vê pêvajoyê da tîpên aramî nikarin baş bersivê bidin .

2- Zimanê înglîsî wekî zimanekî navneteweyî li her welatî li perwerdeyê da heye û loma jî her kes tîpên latînî fêr dibin, lê tenê di welatên erebî û hin (ne gişt) welatên misilman da tîpên erebî tên hîn kirin . Rastî ev e ku piranîya Kurmancan li Bakûr in û li pergala perwerdehîya ewan da tîpên erebî tuneye . Ji bo Kurdên li welatên Sovyeta berê jî hînbûna tîpên erebî karekî sade nîne .

3- Di tîpên erebî da hin deng nayên nivîsîn . Ev kêmasîyeka mezin e û pirrî caran dikare wateya peyvan jî biguhurîne . Tîpa ( I,i ) di awayê erebî da nayê nivîsîn .

Mînak :

که تن – ئستاندن – کرن – خواندن – …

Ketin,standin,kirin,xwandin,… / Ketn,standn,xwendn, …

Wekî dibînin, tîpa ( I,i ) di awayê erebî da tuneye û ez kîmasîyeka mezin e .

4- Di tîpa latînî da mirov dikare bi hêsanî navên taybet ( kes,bajar,erdnigarî,… ) diyar bike, lê ev yek di tîpên aramî da pêk nayê .Tîpa gir û piçûk diyar nîne .

Mînak :

Ew Azad e . ( His name is Azad / Navê wî Azad e ) .
Ew azad e . ( He is free / Ew azad e, serbest e, ne girtî ye,..)

ئه و ئازاده .

Li vir da mirov nizane mebesta nivîskarê vê hevokê çi ye . Ka navê wî Azad e yan ew azad û serbest e . Hin mînakên din wek ya jorê :

ئه ز بێریڤانم . Ez Bêrîvan im . / Ez bêrîvan im .

Her du jî dibin, mirov gêj dimîne ka mebest kîjan e .

5- Bi tîpên aramî mirov nikare hin lêkeran li gor zagonên rêzimana Kurdî durust binivîse ( cihê bike ) .

Mînak : Hewa sar e . Tu baş î . Em Kurd in .

Wekî dibînin, li gor rêzimana Kurdî divê awayê kesandî ( tewandîyê ) lêkera Bûn cihê bê nivîsîn, lê bi tîpên aramî ( wek lêker ) ji hevdu cihê nayên nivîsîn û renge wateyê jî biguhurîne . Heman mînak bi tîpên aramî :

هه وا ساره . تو باشی . ئه م کوردن .

Mirov dikare hevoka duduyan bi du awayan bixwîne û dikare du wateyan jî bide . ( Tu baş î . / Tu başî – yanê qet tu başî û qencî na .)

6- Tîpên ( U,Û ) di gelek peyvan da ji hevdu diyar nînin .

Mînak :

کورد و کوردستان Kurd û Kurdistan

Ya yekem û sêyem U ye û ya duduyan jî Û ye, lê di nivîsê da diyar nîne . Divê mirov bixwe têbigihê .

۷- Bi tîpên aramî mirov nikare navên malper,blog, … Kurdî vebike .

Mînak : rizgari.com رزگاری.کۆم

۸- Di alfabeya aramî da mirov nikare rader ( infinitive ) û lêker ( verb ) ji hevdu diyar bike lê bi tîpên latînî ev yek pirr sade ye .

Mînak : Hîn bûn ( to learn ) Hînbûn ( learning ) هین بوون

Ev her du awa bi tîpên aramî wekhev in û tenê bi awayekî tên nivîsîn .

9- Kurd nikare xwe ji zanistê bê par bihêle . Navên zanistî bi tîpên aramî nayên nivîsîn û ereb,fars,urdû jî ji bo vê yekê tîpên latînî bi kar tînin .

Mînak :

H2o هاش دو ئۆ O3 ئۆ سه

۱۰- Bi tîpên aramî mirov nikare herdem kurtnivîsî bike .

Mînak :

Yekîtîya Avrûpa (YA) / Dewletên Yekbûyêyên Amerîkayê ( DYA ),…
Kurtnivîsîya van peyvan bi tîpên aramî nayên nivîsîn û divê peyv bi giştî bê nivîsîn :

یه کیتییا ئاڤرووپا / ده و له تێن یه کبووییێن ئامه ریکایێ …

Rizgari.com, Azad Makûyî
…………………………………….
azad_maku@yahoo.com

1. کنفرانس پیشنهاد میکند که تمامی نهادهای مربوط پروژه قانون زبان را آماده کنند و آن را تقدیم پارلمان اقلیم کردستان کنند.
2. مجمع عالی زبان کوردی مشتمل بر ۲۰ نفر از لهجه‌های گوناگون کوردی که از هر چهار بخش کردستان شکل گرفته است میبایست هر چهار سال یکبار مجددا انتخاب شوند و لازم است از استقلال کافی برخوردار باشند .
3. گرد آوری لغات لهجه های گوناگون کوردی در غالب فرهنگ لغت کوردی به کوردی به هر دو خط الرسم معمول عربی و لاتینی .
4. ارائه کلیه نوشته های علمی ، آموزشی و رسانه ای به هر دو خط الرسم رایج عربی و لاتینی تا زمانی که الفبایی متحد در کردستان مورد قبول واقع نشده باشد .
5. تسهیل و فراهم آوردن امکانات برای انجام تحقیق درباره لهجه های مختلف کوردی توسط وزارت فرهنگ ، دستگاههای آموزشی و آکادمیهای کردستان .
6. به دلیل موقعیت جغرافیایی حریم دهوک و نزدیکی مکانی لهجه‌های کوردی به این حریم ، دهوک میتواند به عنوان مرکز فعالیت برای زبان کوردی در نظر گرفته شود .
7. زبان کوردی در عرصه های بازرگانی ، تبلیغات و توریسم در اولویت قرار گیرد .
8. زبان کوردی در قانون اساسی عراق فدرال در کنار زبان عربی به رسمیت شناخته شده و لازم است در روابط دیپلماتیک داخلی و خارجی این کشور مورد استفاده قرار گیرد .
9. کنفرانس از ایران ، سوریه و ترکیه درخواست کرده است که زبان کوردی را به عنوان زبانی رسمی در قانون اساسی و سیستم آموزشی خود جای دهند .
10. تلاش برای جایدهی زبان کوردی در مسائل تکنیکی و شبکه جهانی اینترنت .
11. رسانه‌های کوردی برنامه های ویژه زبانی خود را به دو خط عربی و لاتینی ارائه دهند .
12. تشکیل کمیته ای برای نظارت بر چگونگی اجرای تصمیمات اخذ شده در کنفرانس .
13. برگزاری سالانه کنفرانس زبان کوردی تحت نظارت وزارتهای فرهنگ و جوانان .
14. زمینه سازی دانشگاههای اقلیم کردستان برای پذیرش دانشجو از بخشهای مختلف کردستان در سطوح بالای تحصیلی .

فۆتۆ: ره‌هێڵ‌ سه‌مه‌د
خه‌ندان: ره‌هێڵ‌ سه‌مه‌د

شعرهای ارسالی از طرف اساتیدآکادمیک و دست اندرکاران شعر و ادب کوردی مورد داوری قرار گرفته و آثار برگزیده انتخاب خواهد شد. فرستندگان آثار برگزیده از طرف “انجمن ناوه ندی هاوپه یمانی خوئندکارانی کوردی زانکوکانی ئیران” مورد تقدیر قرار خواهند گرفت و هدایایی به آنها تقدیم خواهد شد. هر دانشجو می تواند تنها یک اثر (همراه با عکس صاحب اثر) در حداکثر دو صفحه با فونت یونیکورد ۱۴ ارسال نماید.

برای اطلاع بیشتر و ارسال آثار می توانید با انجمن های همکاری کننده هاوپه یمانی در دانشگاهها تماس بگیرید و یا آثار خود را از طریق آدرس های زیر ارسال نمایید.
آخرین مهلت برای ارسال آثار ۳۰ خرداد ۱۳۹۰ شمسی

kurdstudent.gigfa.com
hawpeymanixiwendkaranikurd@yahoo.com

Yekimîn fêstîvala helbesti Kurdî bo xwendekaran ji bo çap kirina yekimîn dîwana helbesti kurdî xwendekarên kurdi zankoani îrani (dîwana hewpeymaniê xwendekaran)

1. Helbestên we ji alîya daverên me ra tên hilbijartin.
2. Eserên bijartî ji alîya “Encomenê nawendî hewpeymanî xwendekaranê kurd i zankoekanî îrani” tên qedrdanî kirin û xelatina bi wan pîşkiş debo.
3. Her xwendekarek dikrê tenê eserek li 2 sefhan bi fontê unîkurd 14 bişînê.
4. Ji bo zanîyarîyê pirr tir û şandinê esarên xwe hûn dikarin bi Encomenê hewpeymanî li zankoyan pêywendî bigrin û her wuha eserên xwe bi adrisên jêr ji bo me ra bişînin axerîn mecal ji bo şandinê eseran heta 30 golane.

kurdstudent.gigfa.com
hawpeymanixiwendkaranikurd@yahoo.com

بانگه وازی یه که مین فیستیوالی به رهه می شێعری خوێندکارانی کوردی زانکوکانی ئیران

تێکۆشان له پێناو گه شه کردنی زمان،داب و نه ریت و که له پووری گه لی کورد ئه رکێکی نه ته وه یی هه رمرۆفێکی کورده وهه نگاونان له و بواره شدا هه ستکردن به و ڕێبازه نه ته وه ییه یه و به رپرسیاره تییه له ئاستی چاره نووسی گه له که مان.

ئه مرۆکه ناوەندی «فەرهەنگی هاوپەیمانی خوێندکارانی کوردی زانکۆکانی ئێران» ماندوو نه ناسانه هه وڵ ده دات هه موو ڕه نگه کان پێکه وه تابلۆیه کی به خته وه ری بن بۆ دونیای مرۆف دۆستی و پێکه وه ژیانی ئاشتیانه و له ماوه ی کورتی خه باتی دا هێمایه کی به ره وپێشبردنی هاوپه یمانی و خه باتکارێکی چالاکی بزووتنه وه ی خوێندکاری کوردی هاتووه ته ئه ژمار.

هه ربۆیه هه ست کردن به م مافه ڕه وا و پیرۆزه وامان لێ ده کات بێ وچان هه وڵ بۆ به ره و پێشبردنی ئه م رێبازه پیرۆزه بده ین و هه رده م له تێکۆشان دا بین.هه رله م چوارچێوه یه دا ناوه نده که مان هه ستاوه به به ڕێوه بردنی «یه که مین فیستیوالی به رهه می شێعری خوێندکارانی کورد» به مه به ستی بڵاوکردنه وه ی یه که مین دیوانی شێعری خوێندکارانی کوردی زانکوکانی ئێران.هه ر به م بۆنه یه وه داوا له هه موو خه باتکارانی ویژه ، چالاکانی خویندکاری،ناوه نده ئه ده بی و خویندکاریه کان ده که ین به ناردنی به رهه م و بیروو را سه باره ت به «دیوانی هاوپه یمانی خویندکاران » هاوکارمان بن.هیوادارین به ڕێنوێنی و هاوکاری تان، پێکه وه بتوانین خزمه تێکی به رچاو به پاراستنی زمان و وێژه ی کوردی بگه یه نین.

سه رنج:

۱- بەرهەمەکان پاش وەرگرتن لە لایان مامۆستایانی ئاکادێمیک و تێکۆشەرانی شێعر و وێژەی کوردی هەڵدەسەنگێندرێت و بەرهەمی باشتر ڕەوانەی بڵاو کردنەوە دەکرێت.
۲- هەر خوێندکارێک بەرهەمەکەی بۆ بڵاوکردنەوە وەربگیرێت لە لایان “ناوەندی هاوپەیمانی خوێندکارانی کوردی زاکۆکانی ئێران” خەڵاتی ڕێز لێنانی پێ دەبەخشرێت.
۳- هەر خوێندکارێک دەتوانێت تەنیا بەرهەمێک تا ۲ لاپەڕە بە فۆنتی یونی کورد سایزی ۱۴ ڕەوانەی فێستیڤاڵەکە بکات.
۴- بۆ زانیاری زیاتر و ناردنی بەرهەمەکانتان دەتوانن پەیوەندی بە لێژنەکانی “هاوپەیمانی” لە زانکۆکانتان بکەن یان بەم ناونیشانییە ڕەوانەی بکەن:

kurdstanstudent@gmail.com
kurdstudent.gigfa.com

آدرس گروه: زمانێ کوڕدی – Zimanê Kurdî

حروف زبان فارسی
الفبای زبان فارسی شامل این حروف است: ا ء ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ی.

• حروف صدادار کوتاه آن عبارتند از فتحه، کسره و ضمه. این سه حرف در نوشتن حذف میشوند، مگر اینکه در اول کلمه واقع شوند که در آنصورت به الف و یا اگر در انتهای کلمه که به های نا ملفوظ تبدیل میشوند. مانند: اسب، اردک، مرده.
• حروف صدادار بلند آن عبارتند از “آ و ا” در آب و باران، “ای” در ریز و میخ، “او” در دود و خوب.
• تشدید: اگر در کلمه ای حرفی دو بار پهلوی هم قرار گیرد، یکی را حذف کرده و بالای دیگری علامتی که تشدید نامیده میشود، میگذارند.
• سکون: علامتی شبیه دایره (ه) که بالای حرف ساکن میگذارند.
• علامت سکون و تشدید نیز همانند فتحه، کسره و ضمه در نوشتن حذف میشوند.

اشکالات خط فارسی عربی
١- علائم تشدید، سکون و سه حرف صدادار کوتاه فتحه، کسره و ضمه در نوشتن حذف میشوند. هر حرف بیصدا در کلمات فارسی میتواند یکی از علائم پنجگانه کسره، فتحه، ضمه، تشدید و سکون را دارا باشد، ولی چون این علائم در نوشتن بکار نمیروند کلمات به اشکال مختلف تلفظ میشوند. مثلاً کلمه دو حرفی “بر” را به ۶ حالت میتوان تلفظ کرد: bar ber bor barr berr borr.
2- برای یک حرف چند علامت مختلف وجود دارد که در نوشتن ایجاد اشکال میکند.

• ساده، صاف و ثابت
• زبان، ذره، ظرف و ضرر
• تجربه و اسطبل
• هندسه و حساب
• قارچ و غار
• ارجاع و امضاء

٣- یک علامت، نشانه چند حرف است که امر خواندن را مشکل میسازد.
حرف “و” پنج مورد نوشتن دارد:

• ضمه در کلمات خوش و تو.
• حرف صدادار “او” در روز و زود.
• حرف بیصدای “واو” در کلماتی چون ورزش و واژگون.
• حرف صدادار مرکب در کلمات سوگند و نو.
• واو معدوله در کلمات خواهر، خواهش، خواستن و خواب که تلفظ نمیشود.

حرف “ی” چهار مورد نوشتن دارد:

• حرف صدادار “ای” در میز و سیب و سیر.
• حرف بیصدای “ی” در کلماتی چون یادگار و خیام.
• حرف صدادار مرکب در کلمات می (شراب)، میل (اشتها) و سیل.
• “ی” در انتهای اسامی ای مانند یحیی، عیسی و موسی دارای صدای الف است.

الف:

• صدای فتحه در ابر و اسب.
• صدای کسره در اسم و اشاره.
• صدای ضمه در اردک و ارکیده.
• الف در کلمات آب و سراب، تلفظ یکسانی دارد ولی بصورتهای گوناگونی نوشته میشود.
• الف در قرآن و الان بصورت عا تلفظ میشود، العان و قرعان.

همزه (ء):
تلفظ همزه و “ع” در عربی متفاوت ولی در فارسی یکسان است. املای کلماتی که دارای همزه هستند و از عربی به فارسی وارد شده اند معمولاً حفظ میشود. قائده نوشتن این کلمات به شرح زیر میباشد:

• کلماتیکه در وسط یا انتهای آنها همزه باشد عربی هستند، مانند رأس، جزء.
• اگر حرکت حرف پیش از همزه “فتحه” باشد همزه بصورت “أ” نوشته میشود، مانند رأس و یأس.
• اگر حرکت پیش از همزه کسره باشد، همزه بصورت “ئ” نوشته میشود. مثال: لئام
• اگر حرکت حرف پیش از همزه ضمه باشد همزه بصورت “ؤ” نوشته میشود، مانند مؤسسه، مؤمن.
• اگر حرکت حرف پیش از همزه “ا” باشد همزه بصورت “ئ” نوشته میشود، مانند غائب.
• اگر حرکت حرف پیش از همزه ساکن باشد، همزه بصورت “ئ ” نوشته میشود مانند مسئله.

۴- حرفهایی در فارسی وجود دارد که در کلمات خاصی از نوشتن حذف میشود، مانند الف در کلمات اسحق و اسمعیل.
۵- نقطه های متعدد در بالا و پایین حروف و همچنین تعداد زیاد حروف دندانه دار متوالی در یک کلمه سبب دشواری در نوشتن و اشتباه در تلفظ میشود. کلمه سه حرفی “شپش” دارای ٧ دندانه متوالی و ٩ نقطه میباشد.
۶‌- حروف فارسی از راست به چپ ولی اعداد از چپ به راست نوشته میشوند و این باعث مشکلاتی در امر نوشتن با ماشین تحریر و کار با رایانه میشود.
٧- تنوین، صدای دو زیر یا دو زبر در پایان کلمه های عربی اتفاقاً و ثانیاً که بصورت اتفاقن و ثانین تلفظ میشوند.
٨- های ناملفوظ و ملفوظ

• های ملفوظ آنست که نوشته و خوانده میشود و در اول، وسط و آخر کلمه ظاهر میشود. مانند هوا، میهن و ماه.
• های ناملفوظ آنست که نوشته شده اما خوانده نمیشود و فقط در آخر کلمه ظاهر میشود. مانند “ه” در پایان کلمات خانه، لانه، دانه، جوانه، مرده، زنده و .. که هرگز تلفظ نمیشود. در واقع حرف آخر این کلمات کسره میباشد و نه”ه” ولی چون کسره در نوشتن می افتد، این کلمات بشکل خان، لان، دان و جوان درمی آیند، یعنی خانه و جوانه با خان و جوان یکسان نوشته میشوند. برای جلوگیری از این امر، های ناملفوظ به انتهای این کلمات اضافه شده است. اما اگر دو کسره متوالی در انتهای یک کلمه واقع شود، درا‌ین مورد قاعده واحدی وجود ندارد. به عنوان مثال هر سه شکل خانه ی دوست، خانه دوست و خانه دوست (با همزه روی “ه” خانه) رایج میباشند. اگر پسوند فعل بعد از های ناملفوظ واقع شود نیز شیوه های نگارش متفاوتند مانند رفته ای، رفته یی، رفته ئی. در کلمه “رفته ام” ماضی نقلی فعل رفتن، “ه” بجای کسره و “ا” بجای فتحه بکار رفته است. در کلمه نامه ها، های اول دارای صدای کسره و های دوم دارای صدای h است.

٩- ساخت کلمه
برای نوشتن یک کلمه کافی نیست که فقط حروف را کنار یکدیگر بچینیم، آنچنانکه در زبانهای اروپایی که از حروف لاتینی استفاده میکنند، رایج است. در این زبانها یک کلمه هم با حروف بزرگ و هم کوچک و یا ترکیبی از این دو قابل نوشتن است. بعنوان مثال هر سه شکل WATER, water,Water مجاز میباشند. علاوه بر این ترکیب اعداد و حروف در یک کلمه نیز امریست بدیهی و ضروری، بویژه در کوتاه نویسی های علمی. بعنوان مثال فرمول “H2O” برای آب در شیمی. کلمه در خط فارسی ترکیبی است از حروف که ساخت آن پیرو قواعد خاصی میباشد. ازجمله:

• اکثر حروف دارای دو شکل کوچک و بزرگ میباشند مانند”بب” کوچک و بزرگ.
• یک سری دارای چهار فرم “اول”، “وسط”، “آخر” و “تنها” مانند ععع ع می باشد.
• الف دارای دو فرم “آ ا” اصطلاحاً کلاهدار و بی کلاه است.
• همزه به سه شکل “ئأء” ظاهر میشود.
• ‌حروف “رژزدذو” فقط یک فرم دارند.
• حروف یک کلمه به هم متصلند، بجز “آارزژدذو” که به حروف بعد از خود نمی چسبند. مثال: همه حروف تشکیل دهنده کلمه “قسطنطنیه” متصلند، در صورتیکه حروف کلمه “آرام” جدا میباشند.
• حرف آخر کلمه با حرف بزرگ، آخر و یا تنها نوشته میشود، مثلاً نان، سه، ماه.
• بقیه حروف با توجه به جایگاهشان در کلمه تغییر شکل پیدا میکنند.

با توجه به محدودیتهای فوق نوشتن کلمه ماشین بصورت “م آ ش ی ن” و یا تعهد بصورت “ت ع ه د” نادرست میباشد. اینگونه محدودیتها امکان کوتاه نویسیی های علمی را (آنچنانکه در غرب رایج است و نقش مهمی در آموزش و یادگیری این علوم ایفا میکند) از بین میبرد. مشکل دیگر اینکه یک حرف نماینده چند صدا و بالعکس یک صدا با چندین حرف نمایش داده میشود مانند س، ص، ث. حال اگر علیرغم مشکلات فوق سعی کنیم ساده ترین فرمول شیمی “H2O” یعنی آب را با خط فارسی بنویسیم:

• H را به دو فرم (ه، ح) میتوان نمایش داد.
• عدد ٢ با حروف (ه، ح) ترکیب پذیر نیست.
• “O” در حروف الفبای فارسی وجود ندارد. اگر حرف “و” را بجای O بکار بگیریم، ترکیبات “ه ٢ و”، “ح ٢ و” حاصل میشود که در آنها “و” خود دارای چهار صدای V, O,U, OW میباشد و در نتیجه فرمول نوشته شده به فارسی را در هر دو حالت ه و ح میتوان به چهار گونه تعبیر کرد: H2U, H2OW, H2O, H2V. این مثال ساده خود بیانگر مشکلاتی است که خط فارسی در ارتباط با کامپیوتر و اینترنت با آن مواجه خواهد شد.

١٠- املای کلمات مرکب
چسباندن حروف به یکدیگر و اشکالاتی که ایجاد میشود:

• حروف با توجه به جایگاه خود در کلمه تا چهار شکل مختلف پیدا میکنند، مانند “ععع ع”.
• تعداد دندانه ها در حروف متوالی امر خواندن را مشکل میسازد. مانند هفت دندانه پیاپی در مستشرق.
• کلماتی مانند تعججب، مرففه، تفککر، تکببر، تأسسف، معللم، تمددن، مرددد “moraddad” شاید باعث اختراع علامت تشدید شده است.
• زبان فارسی زبانیست ترکیبی و بیشتر کلمات با یکدیگر ترکیب پذیرند ولی در مورد متصل یا منفصل نوشتن اینگونه کلمات ترکیبیی هیچگونه قائده خاصی وجود ندارد و یا اگر هم بخشاً چنین قوائدی موجود باشد در عمل نقض میشوند. “خوش”، در حدود ۴٣٠ ترکیب دارد که درحدود ۶٠ ترکیب از آنها متصل و بقیه منفصل نوشته میشود. مثال: خوش سلیقه، خوش حساب، خوش لباس، خوشبو، خوشگل، خوشحال، خوشگذران و … “کم” در حدود ٣٠٠ ترکیب دارد که فقط ۶ ترکیب آن متصل است… بحث در اینجا بر سر قوائد کلمات ترکیبی نیست بلکه در وهله اول نشان دادن اینکه شکل خاص ساخت کلمه (چسباندن حروف به یکدیگر) قوائد احتمالی را نقض نموده و استثناء قائده شده است. مثلاً چرا “دانشجو” سر هم است و “صلح جو” جدا؛ در صورتیکه هر دو از نظر دستور زبان فرم یکسانی دارند. کلمات “دانش جو” و “صلحجو” عجیب بنظر میرسند. از این نوع مثالها فراوان است: خوشسخن، خوشسلیقه، خوشحساب، خوشلباس و … کلمه ترکیبی است از حروف بهم چسبیده ولی “رزژدوا” به حرف بعدی نمی چسبند (نقض قاعده)، بعضی حروف ترکیبشان زیبا نیست مانند “صلحجو” و این خود راه را برای شیوه های گوناگون نگارش باز میگذارد. بین نویسندگان ایرانی در این مورد اختلاف نظر فراوان است چنانکه برخی طرفدار جدانویسی و گروهی از متصل نویسی جانبداری میکنند و برخی نیز سعی میکنند با استناد به قواعد دستور زبان ترکیبی از این دو راه حل ارائه دهند.
• جدانویسی: هم تا، دانش کده، سخن ور، شاه کار، بجای همتا، دانشکده، سخنور و شاهکار.
• متصل نویسی: ترقیپرور، موسیقیشناس، واقعبین بجای ترقی پرور، موسیقی شناس و واقع بین.

۱۱- از دیگر سو خط فارسی مشکلاتی بسیار جدی با تکنولوژی های به گرفته شده در کامپیوتر و اینترنت دارد که می توان به مشکلات ذخیره کردن لغاتی که تلفظ جداگانه دارند ولی یکسان نوشته میشوند، عدم وجود حروف صدادار کوتاه در نوشتن، در ارتباط با برنامه هایی که صدا را به حرف تبدیل می کنند، نمایش دادن چند صدا با یک حرف در برنامه هایی که حروف را به صدا تبدیل می کنند، نمایش دادن یک صدا با چند حرف در برنامه های کامپیوتری که صدا را به حرف تبدیل میکنند، شناسایی حد و مرز کلمات در خط فارسی، تناقض ‌از چپ به راست نوشتن اعداد و از راست به چپ نوشتن حروف فارسی اشاره کرد.

اشکالاتی که در اکثر خطوط جهان وجود دارد دو علت دارد. اول آنکه زبان و اصوات تغییر میکنند ولی خط ثابت می ماند (مانند واو در کلمات خواهش و خواب که در فارسی قدیم تلفظ می شده اند و اکنون بصورت خاهش و خاب تلفظ می شوند ولی شیوه نوشتن آنها مانند سابق است) و دوم آنکه اشکالات ذاتی خط و عدم توانایی آن در تطبیق با نیازهای جامعه و تکنیک معاصر.
موضوعات بررسی شده در این مقاله وجود اشکال در ذات خط فارسی را به خوبی تایید می کند و بنابراین اصرار بر بکارگیری خط عربی برای زبان کردی همان اشکالات را به خط کردی نیز منتقل می کند. کردها برای ممانعت از ورود مشکلات بررسی شده به خط کردی تغییراتی در حروف عربی ایجاد کرده اند و رسم الخط ویژه خود را بکار گرفته اند. بدین ترتیب الفبای کردی عربی به این صورت تعریف شده است: ئـ ـ ا ـ ب ـ پ ـ ت ـ ج ـ چ ـ ح ـ خ ـ د ـ ر ـ ڕ ـ ز ـ ژ ـ س ـ ش ـ ع ـ غ ـ ف ـ ڤ ـ ق ـ ک ـ گ ـ ل ـ ڵ ـ م ـ ن ـ و ـ ۆ ـ وو ـ هـ ـ ه ـ ی ـ ێ. حروف صدادار عبارتند از: ا ـ و ـ ۆ ـ وو ـ ه‌ ـ ی ـ ێ.

مشکلات الفبای کردی عربی
۱- زبان کردی در اصل ۸ صدا دارد اما در الفبای کردی عربی تنها ۷ صدا دارای نشانه هستند. نبود نشانه برای مصوت هشتم به دو اشکال اساسی منجر می شود:

• تعدادی از کلمات کردی هستند (مانند بردن، من، ژن، مردن، بزن، خستن) که در ظاهر فاقد یک یا چند مصوت هستند اما به هنگام تلفظ این کلمات، این صداها خودنمایی می کنند. بدین معنی که صداها هم وجود دارند و هم تلفظ می شوند اما هیچ نشانه ایی برای آن درنظر گرفته نشده است.
• آموزش الفبا به فردی غیر کرد دشوار می شود. کردها بنا به تجربه و شنیدن تعداد زیادی از این واژگان ناخوداگاه می توانند تشخیص دهند که در کجای کلمه (بزرۆکه) وجود دارد اما برای غیر کرد چنین امکانی حداقل در ابتدای راه وجود ندارد و این خود باعث سردرگمی وی می شود.

۲- باید برای مصوت ها یا صامت ها حروفی جداگانه در نظر گرفته شود اما در الفبای کردی عربی اینگونه نیست. مانند یار، تیر/ئەوان، کورد. در این کلمات (ی) و (و) هم به عنوان صامت و هم به عنوان مصوت بکار برده شده است . (ی) در یار صامت و در تیر مصوت است همچنین (و) در ئەوان صامت و در کورد مصوت می باشد. این امر تشخیص صامت و مصوت را در الفبای کردی عربی تا حدی مشکل کرده است.
۳ – جدا نبودن مصوت و صامت حرف (ی) باعث بوجود آمدن غلطهای فاحش املایی می شود. برای مثال در کلمه (کوردی) + (ه‌کان) = (کوردیه‌کان). دو مصوت (ی) و (ه) در کنار هم قرار گرفته اند که از نظر زبانشناسی کاملا اشتباه است؛ املای درست این کلمه (کوردییەکان) است. (ی) اول مصوت و بصورت (ایی) تلفظ می شود در حالی که حرف (ی) دوم صامت و بصورت (ی + کسره) تلفظ می گردد.
۴ – حرف (ی) در کلماتی مانند (تیر، سیر، قیر) مصوت است (صدای ای می دهد) و باید بصورت تییر، سییر ، قییر نوشته شوند. همانطور که در کلمات به‌رایی، دوایی، کۆتایی، پانایی، هه‌ڵه‌بجه‌یی، ته‌نیایی، ڕه‌شایی به صورت (یی) نوشته شده اند. این مشکل تنها به دلیل نبود نشانه ای جداگانه برای حالتهای صامت و مصوت حرف (ی) بوجود آمده است.
همانطور که بررسی شد خط کردی عربی بسیاری از مشکلات موجود در خط فارسی عربی را حل کرده است و نسخه کارآمدتری نسبت به آن است. با تمام بهبودی های صورت گرفته خط کردی عربی هنوز هم مشکلاتی بعضا جدی در خود دارد. حتی اگر تمام این مشکلات نیز رفع می گردید ایراد مهم خط عربی که در ذات خود با زبان علم و دنیای کامپیوتر و اینترنت از پایه مشکل دارد، هرگز رفع نخواهد شد.

الفبای لاتین
الفبای لاتین (۷)، مشکلات جدی و ریشه ای بررسی شده در این مقاله را ندارد و به خوبی می تواند زبان پر آوای کردی را ثبت می کند. در دسترس بودن ابزار نوین ارتباطی و تکنولوژی هایی از قبیل موبایل و اینترنت یادگیری این الفبا را ساده و ساده تر کرده است و این مزیت می تواند در حفظ و احیاء زبان کردی و بالا بردن نرخ با سوادی مردم کرد، موثر باشد. در حال حاضر الفبای لاتین رایج و پر کاربرد، الفبای جلادت علی بدرخان است که در سال ۱۹۳۱ برای اولین بار تعریف شد. این الفبا از این قرار است:
Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Êê, Ff, Gg, Hh, Ii, Îî, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Ûû, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz

الفباهای لاتین دیگری با هدف یکپارچه سازی گویشهای مختلف کردی و یا رفع پاره ای نواقص موجود در الفبای بدرخانی پیشنهاد شده است که در عمل با اقبال روبرو نبوده اند. بررسی شبکه های ماهواره ای، برنامه های تلویزیونی، سایتها و نشریات فعال کردی به خوبی این موضوع را تایید می کند که الفبای بدرخانی و کردی عربی رونق قابل توجه دارند. در این میان ایده یکپارچه سازی خط در تمام گویشهای کردی شاید جالب به نظر آید اما نشدنی است. دو گویش کرمانجی و سورانی که اکثریت جمعیت کردها را تشکیل می دهند به ترتیب خط لاتین و کردی عربی را رواج داده اند. ثبت و مدون سازی زبان کردی در شرایط فعلی حیاتی تر است و تلاش برای رواج دادن خطی دیگر آن هم زمانی که قطار کردی تازه به حرکت افتاده است، جفایی بزرگ به زبان کردی است.

منابع

• اشکالات خط فارسی عربی، goo.gl/uUpuL
• نقدی بر الفبای زبان کردی، goo.gl/TYp2p

سایر منابع

1. بیش از دو سوم از کردزبانان جهان به گویش کرمانجی تکلم می‌کنند. ویکی پدیا، goo.gl/KOsmS
2. نه تنها حروف الفبای کنونی که از عربی گرفته شده برای ضبط متن های پهلوی و یا لغات فُرس قدیم ناقص است، بلکه لهجه ها و زبان های بومی ایرانی را نیز نمی توان با این حروف ضبط کرد. حتی برای فارسی معمولی نیز شایسته نمی باشد… موضوع تغییر خط احتیاج ضروری و حیاتی است و هیچ ربطی با تفریح یا فرنگی مآبی و یا تقلید ندارد. غرور ملی را نیز جریحه‌دار نمی کند، زیرا خطوط قدیم فارسی نیز مانند میخی، پهلوی و اوستایی اختراع صد در صد ایرانی نمی باشد و به تناسب موقع با احتیاجات خود وفق داده اند. امروزه هم بی آنکه لازم باشد اختراع تازه‌ای در خط فارسی بکنند، باید حروف فارسی به صورت الفبایی لاتینی بسیار ساده و با حروف صدادار باشد تا بتوان تمام مشخصات زبان را با آن ضبط کرد. صادق هدایت
3. ما اصلاً خطمان معلول است. برای مثال حرف غین را در نظر بگیرید؛ ما یک غین اول داریم یک غین وسط داریم یک غین آخر چسبان داریم و یک غین آخر تنها. حالا اگر شما بخواهید کل کلماتی که دارای اینجور ساختار هستند، به هم بچسبانید… ولی خیلی از حرف‌ها مثل و، د، ذ، ر… اینها به هم نمی‌چسبند. بنابراین شما توجه کنید این مشکل اصلاً در ذات این خط هست و این طور نمی شود که سیستمی درست کرد…، دکتر محمد رضا باطنی
4. خط فارسی مبتنی بر ویژگی های ساختاری زبان فارسی نیست. خطی است وام گرفته از عربی و به دلیل ویژگی هایی که در زبان فارسی هست و در عربی وجود ندارد، این خط ایجاد اشکال فراوان برای زبان فارسی کرده و می کند…”، دکتر علی محمد حق‌شناس
5. خط فارسی کاربرد فنی ندارد و در برخورد با مسایل علمی و فنی دچار مشکل می شود. مسعود خیام، goo.gl/I31IL
6. البته تغییر خط فارسی مخالفان بسیاری نیز دارد. شاید همان دلایل مطرح شده از سوی این مخالفان مورد استناد کردها نیز باشد. به طور مثال دکتر جلیل دوستخواه در مقاله ای با عنوان “زبان فارسی از آشوب تا سامان” می گوید: “ما امروز تجربه کشور همسایه مان ترکیه را در تبدیل خط فارسی به خط لاتین و تجربه تبدیل خط فارسی به خط سیریلیک در تاجیکستان را پس از هشتاد سال در پیش چشم داریم و زیان جبران ناپذیری را که در هر دو کشور از این رهگذر بر زبان و ادب و فرهنگ وارد آمده است، به خوبی می‌شناسیم. البته هیچ دلیلی برای این مدعا ذکر نشده است. goo.gl/wXTOH
7. برای آشنایی با الفبای لاتین به مقاله الفبای کردی مراجعه کنید.