چرا الفبای لاتین برای کردی مناسب است؟

مردم کرد تاکنون خطهای گوناگونی را به کار گرفته اند اما نتوانسته اند به یک توافق همه جانبه برسند و خط یکپارچه ای داشته باشند؛ بنابراین گویشهای مختلف کردی بسته به موقعیت جغرافیایی خود، خط متفاوتی دارند. در کردی سورانی رسم الخط عربی و البته با دو شیوه نگارش مختلف در ایران و عراق بکار گرفته شده است در حالیکه در کردی کرمانجی به عنوان گویشی که بیش از دو سوم کردها با آن سخن می گویند (۱)، رسم الخط لاتین رواج دارد.
از دیگر سو، رسم الخط فارسی عربی است سالهاست در زبان فارسی به کار گرفته شده است و تجربه خط فارسی به دلیل شباهتهای بسیارش با کردی پیش روی کردهاست تا از آن بهره گیرند. با آنکه از سالهای گذشته تاکنون ادیبان و مشاهیر بزرگ بارها به نقص خط فارسی اذعان کرده اند (۲، ۳، ۴ و ۵)، اما خط عربی به عنوان یک گزینه برای کردها هنوز هم مطرح است (۶)! در این مقاله مشکلات خط فارسی عربی و کردی عربی بررسی شده است و روشن می شود که چگونه خط لاتین آن مشکلات را مرتفع می سازد.

حروف زبان فارسی
الفبای زبان فارسی شامل این حروف است: ا ء ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ی.

  • حروف صدادار کوتاه آن عبارتند از فتحه، کسره و ضمه. این سه حرف در نوشتن حذف میشوند، مگر اینکه در اول کلمه واقع شوند که در آنصورت به الف و یا اگر در انتهای کلمه که به های نا ملفوظ تبدیل میشوند. مانند: اسب، اردک، مرده.
  • حروف صدادار بلند آن عبارتند از “آ و ا” در آب و باران، “ای” در ریز و میخ، “او” در دود و خوب.
  • تشدید: اگر در کلمه ای حرفی دو بار پهلوی هم قرار گیرد، یکی را حذف کرده و بالای دیگری علامتی که تشدید نامیده میشود، میگذارند.
  • سکون: علامتی شبیه دایره (ه) که بالای حرف ساکن میگذارند.
  • علامت سکون و تشدید نیز همانند فتحه، کسره و ضمه در نوشتن حذف میشوند.

اشکالات خط فارسی عربی
١- علائم تشدید، سکون و سه حرف صدادار کوتاه فتحه، کسره و ضمه در نوشتن حذف میشوند. هر حرف بیصدا در کلمات فارسی میتواند یکی از علائم پنجگانه کسره، فتحه، ضمه، تشدید و سکون را دارا باشد، ولی چون این علائم در نوشتن بکار نمیروند کلمات به اشکال مختلف تلفظ میشوند. مثلاً کلمه دو حرفی “بر” را به ۶ حالت میتوان تلفظ کرد: bar ber bor barr berr borr.
2- برای یک حرف چند علامت مختلف وجود دارد که در نوشتن ایجاد اشکال میکند.

  • ساده، صاف و ثابت
  • زبان، ذره، ظرف و ضرر
  • تجربه و اسطبل
  • هندسه و حساب
  • قارچ و غار
  • ارجاع و امضاء

٣- یک علامت، نشانه چند حرف است که امر خواندن را مشکل میسازد.
حرف “و” پنج مورد نوشتن دارد:

  • ضمه در کلمات خوش و تو.
  • حرف صدادار “او” در روز و زود.
  • حرف بیصدای “واو” در کلماتی چون ورزش و واژگون.
  • حرف صدادار مرکب در کلمات سوگند و نو.
  • واو معدوله در کلمات خواهر، خواهش، خواستن و خواب که تلفظ نمیشود.

حرف “ی” چهار مورد نوشتن دارد:

  • حرف صدادار “ای” در میز و سیب و سیر.
  • حرف بیصدای “ی” در کلماتی چون یادگار و خیام.
  • حرف صدادار مرکب در کلمات می (شراب)، میل (اشتها) و سیل.
  • “ی” در انتهای اسامی ای مانند یحیی، عیسی و موسی دارای صدای الف است.

الف:

  • صدای فتحه در ابر و اسب.
  • صدای کسره در اسم و اشاره.
  • صدای ضمه در اردک و ارکیده.
  • الف در کلمات آب و سراب، تلفظ یکسانی دارد ولی بصورتهای گوناگونی نوشته میشود.
  • الف در قرآن و الان بصورت عا تلفظ میشود، العان و قرعان.

همزه (ء):
تلفظ همزه و “ع” در عربی متفاوت ولی در فارسی یکسان است. املای کلماتی که دارای همزه هستند و از عربی به فارسی وارد شده اند معمولاً حفظ میشود. قائده نوشتن این کلمات به شرح زیر میباشد:

  • کلماتیکه در وسط یا انتهای آنها همزه باشد عربی هستند، مانند رأس، جزء.
  • اگر حرکت حرف پیش از همزه “فتحه” باشد همزه بصورت “أ” نوشته میشود، مانند رأس و یأس.
  • اگر حرکت پیش از همزه کسره باشد، همزه بصورت “ئ” نوشته میشود. مثال: لئام
  • اگر حرکت حرف پیش از همزه ضمه باشد همزه بصورت “ؤ” نوشته میشود، مانند مؤسسه، مؤمن.
  • اگر حرکت حرف پیش از همزه “ا” باشد همزه بصورت “ئ” نوشته میشود، مانند غائب.
  • اگر حرکت حرف پیش از همزه ساکن باشد، همزه بصورت “ئ ” نوشته میشود مانند مسئله.

۴- حرفهایی در فارسی وجود دارد که در کلمات خاصی از نوشتن حذف میشود، مانند الف در کلمات اسحق و اسمعیل.
۵- نقطه های متعدد در بالا و پایین حروف و همچنین تعداد زیاد حروف دندانه دار متوالی در یک کلمه سبب دشواری در نوشتن و اشتباه در تلفظ میشود. کلمه سه حرفی “شپش” دارای ٧ دندانه متوالی و ٩ نقطه میباشد.
۶‌- حروف فارسی از راست به چپ ولی اعداد از چپ به راست نوشته میشوند و این باعث مشکلاتی در امر نوشتن با ماشین تحریر و کار با رایانه میشود.
٧- تنوین، صدای دو زیر یا دو زبر در پایان کلمه های عربی اتفاقاً و ثانیاً که بصورت اتفاقن و ثانین تلفظ میشوند.
٨- های ناملفوظ و ملفوظ

  • های ملفوظ آنست که نوشته و خوانده میشود و در اول، وسط و آخر کلمه ظاهر میشود. مانند هوا، میهن و ماه.
  • های ناملفوظ آنست که نوشته شده اما خوانده نمیشود و فقط در آخر کلمه ظاهر میشود. مانند “ه” در پایان کلمات خانه، لانه، دانه، جوانه، مرده، زنده و .. که هرگز تلفظ نمیشود. در واقع حرف آخر این کلمات کسره میباشد و نه”ه” ولی چون کسره در نوشتن می افتد، این کلمات بشکل خان، لان، دان و جوان درمی آیند، یعنی خانه و جوانه با خان و جوان یکسان نوشته میشوند. برای جلوگیری از این امر، های ناملفوظ به انتهای این کلمات اضافه شده است. اما اگر دو کسره متوالی در انتهای یک کلمه واقع شود، درا‌ین مورد قاعده واحدی وجود ندارد. به عنوان مثال هر سه شکل خانه ی دوست، خانه دوست و خانه دوست (با همزه روی “ه” خانه) رایج میباشند. اگر پسوند فعل بعد از های ناملفوظ واقع شود نیز شیوه های نگارش متفاوتند مانند رفته ای، رفته یی، رفته ئی. در کلمه “رفته ام” ماضی نقلی فعل رفتن، “ه” بجای کسره و “ا” بجای فتحه بکار رفته است. در کلمه نامه ها، های اول دارای صدای کسره و های دوم دارای صدای h است.

٩- ساخت کلمه
برای نوشتن یک کلمه کافی نیست که فقط حروف را کنار یکدیگر بچینیم، آنچنانکه در زبانهای اروپایی که از حروف لاتینی استفاده میکنند، رایج است. در این زبانها یک کلمه هم با حروف بزرگ و هم کوچک و یا ترکیبی از این دو قابل نوشتن است. بعنوان مثال هر سه شکل WATER, water,Water مجاز میباشند. علاوه بر این ترکیب اعداد و حروف در یک کلمه نیز امریست بدیهی و ضروری، بویژه در کوتاه نویسی های علمی. بعنوان مثال فرمول “H2O” برای آب در شیمی. کلمه در خط فارسی ترکیبی است از حروف که ساخت آن پیرو قواعد خاصی میباشد. ازجمله:

  • اکثر حروف دارای دو شکل کوچک و بزرگ میباشند مانند”بب” کوچک و بزرگ.
  • یک سری دارای چهار فرم “اول”، “وسط”، “آخر” و “تنها” مانند ععع ع می باشد.
  • الف دارای دو فرم “آ ا” اصطلاحاً کلاهدار و بی کلاه است.
  • همزه به سه شکل “ئأء” ظاهر میشود.
  • ‌حروف “رژزدذو” فقط یک فرم دارند.
  • حروف یک کلمه به هم متصلند، بجز “آارزژدذو” که به حروف بعد از خود نمی چسبند. مثال: همه حروف تشکیل دهنده کلمه “قسطنطنیه” متصلند، در صورتیکه حروف کلمه “آرام” جدا میباشند.
  • حرف آخر کلمه با حرف بزرگ، آخر و یا تنها نوشته میشود، مثلاً نان، سه، ماه.
  • بقیه حروف با توجه به جایگاهشان در کلمه تغییر شکل پیدا میکنند.

با توجه به محدودیتهای فوق نوشتن کلمه ماشین بصورت “م آ ش ی ن” و یا تعهد بصورت “ت ع ه د” نادرست میباشد. اینگونه محدودیتها امکان کوتاه نویسیی های علمی را (آنچنانکه در غرب رایج است و نقش مهمی در آموزش و یادگیری این علوم ایفا میکند) از بین میبرد. مشکل دیگر اینکه یک حرف نماینده چند صدا و بالعکس یک صدا با چندین حرف نمایش داده میشود مانند س، ص، ث. حال اگر علیرغم مشکلات فوق سعی کنیم ساده ترین فرمول شیمی “H2O” یعنی آب را با خط فارسی بنویسیم:

  • H را به دو فرم (ه، ح) میتوان نمایش داد.
  • عدد ٢ با حروف (ه، ح) ترکیب پذیر نیست.
  • “O” در حروف الفبای فارسی وجود ندارد. اگر حرف “و” را بجای O بکار بگیریم، ترکیبات “ه ٢ و”، “ح ٢ و” حاصل میشود که در آنها “و” خود دارای چهار صدای V, O,U, OW میباشد و در نتیجه فرمول نوشته شده به فارسی را در هر دو حالت ه و ح میتوان به چهار گونه تعبیر کرد: H2U, H2OW, H2O, H2V. این مثال ساده خود بیانگر مشکلاتی است که خط فارسی در ارتباط با کامپیوتر و اینترنت با آن مواجه خواهد شد.

١٠- املای کلمات مرکب
چسباندن حروف به یکدیگر و اشکالاتی که ایجاد میشود:

  • حروف با توجه به جایگاه خود در کلمه تا چهار شکل مختلف پیدا میکنند، مانند “ععع ع”.
  • تعداد دندانه ها در حروف متوالی امر خواندن را مشکل میسازد. مانند هفت دندانه پیاپی در مستشرق.
  • کلماتی مانند تعججب، مرففه، تفککر، تکببر، تأسسف، معللم، تمددن، مرددد “moraddad” شاید باعث اختراع علامت تشدید شده است.
  • زبان فارسی زبانیست ترکیبی و بیشتر کلمات با یکدیگر ترکیب پذیرند ولی در مورد متصل یا منفصل نوشتن اینگونه کلمات ترکیبیی هیچگونه قائده خاصی وجود ندارد و یا اگر هم بخشاً چنین قوائدی موجود باشد در عمل نقض میشوند. “خوش”، در حدود ۴٣٠ ترکیب دارد که درحدود ۶٠ ترکیب از آنها متصل و بقیه منفصل نوشته میشود. مثال: خوش سلیقه، خوش حساب، خوش لباس، خوشبو، خوشگل، خوشحال، خوشگذران و … “کم” در حدود ٣٠٠ ترکیب دارد که فقط ۶ ترکیب آن متصل است… بحث در اینجا بر سر قوائد کلمات ترکیبی نیست بلکه در وهله اول نشان دادن اینکه شکل خاص ساخت کلمه (چسباندن حروف به یکدیگر) قوائد احتمالی را نقض نموده و استثناء قائده شده است. مثلاً چرا “دانشجو” سر هم است و “صلح جو” جدا؛ در صورتیکه هر دو از نظر دستور زبان فرم یکسانی دارند. کلمات “دانش جو” و “صلحجو” عجیب بنظر میرسند. از این نوع مثالها فراوان است: خوشسخن، خوشسلیقه، خوشحساب، خوشلباس و … کلمه ترکیبی است از حروف بهم چسبیده ولی “رزژدوا” به حرف بعدی نمی چسبند (نقض قاعده)، بعضی حروف ترکیبشان زیبا نیست مانند “صلحجو” و این خود راه را برای شیوه های گوناگون نگارش باز میگذارد. بین نویسندگان ایرانی در این مورد اختلاف نظر فراوان است چنانکه برخی طرفدار جدانویسی و گروهی از متصل نویسی جانبداری میکنند و برخی نیز سعی میکنند با استناد به قواعد دستور زبان ترکیبی از این دو راه حل ارائه دهند.
  • جدانویسی: هم تا، دانش کده، سخن ور، شاه کار، بجای همتا، دانشکده، سخنور و شاهکار.
  • متصل نویسی: ترقیپرور، موسیقیشناس، واقعبین بجای ترقی پرور، موسیقی شناس و واقع بین.

۱۱- از دیگر سو خط فارسی مشکلاتی بسیار جدی با تکنولوژی های به گرفته شده در کامپیوتر و اینترنت دارد که می توان به مشکلات ذخیره کردن لغاتی که تلفظ جداگانه دارند ولی یکسان نوشته میشوند، عدم وجود حروف صدادار کوتاه در نوشتن، در ارتباط با برنامه هایی که صدا را به حرف تبدیل می کنند، نمایش دادن چند صدا با یک حرف در برنامه هایی که حروف را به صدا تبدیل می کنند، نمایش دادن یک صدا با چند حرف در برنامه های کامپیوتری که صدا را به حرف تبدیل میکنند، شناسایی حد و مرز کلمات در خط فارسی، تناقض ‌از چپ به راست نوشتن اعداد و از راست به چپ نوشتن حروف فارسی اشاره کرد.

اشکالاتی که در اکثر خطوط جهان وجود دارد دو علت دارد. اول آنکه زبان و اصوات تغییر میکنند ولی خط ثابت می ماند (مانند واو در کلمات خواهش و خواب که در فارسی قدیم تلفظ می شده اند و اکنون بصورت خاهش و خاب تلفظ می شوند ولی شیوه نوشتن آنها مانند سابق است) و دوم آنکه اشکالات ذاتی خط و عدم توانایی آن در تطبیق با نیازهای جامعه و تکنیک معاصر.
موضوعات بررسی شده در این مقاله وجود اشکال در ذات خط فارسی را به خوبی تایید می کند و بنابراین اصرار بر بکارگیری خط عربی برای زبان کردی همان اشکالات را به خط کردی نیز منتقل می کند. کردها برای ممانعت از ورود مشکلات بررسی شده به خط کردی تغییراتی در حروف عربی ایجاد کرده اند و رسم الخط ویژه خود را بکار گرفته اند. بدین ترتیب الفبای کردی عربی به این صورت تعریف شده است: ئـ ـ ا ـ ب ـ پ ـ ت ـ ج ـ چ ـ ح ـ خ ـ د ـ ر ـ ڕ ـ ز ـ ژ ـ س ـ ش ـ ع ـ غ ـ ف ـ ڤ ـ ق ـ ک ـ گ ـ ل ـ ڵ ـ م ـ ن ـ و ـ ۆ ـ وو ـ هـ ـ ه ـ ی ـ ێ. حروف صدادار عبارتند از: ا ـ و ـ ۆ ـ وو ـ ه‌ ـ ی ـ ێ.

مشکلات الفبای کردی عربی
۱- زبان کردی در اصل ۸ صدا دارد اما در الفبای کردی عربی تنها ۷ صدا دارای نشانه هستند. نبود نشانه برای مصوت هشتم به دو اشکال اساسی منجر می شود:

  • تعدادی از کلمات کردی هستند (مانند بردن، من، ژن، مردن، بزن، خستن) که در ظاهر فاقد یک یا چند مصوت هستند اما به هنگام تلفظ این کلمات، این صداها خودنمایی می کنند. بدین معنی که صداها هم وجود دارند و هم تلفظ می شوند اما هیچ نشانه ایی برای آن درنظر گرفته نشده است.
  • آموزش الفبا به فردی غیر کرد دشوار می شود. کردها بنا به تجربه و شنیدن تعداد زیادی از این واژگان ناخوداگاه می توانند تشخیص دهند که در کجای کلمه (بزرۆکه) وجود دارد اما برای غیر کرد چنین امکانی حداقل در ابتدای راه وجود ندارد و این خود باعث سردرگمی وی می شود.

۲- باید برای مصوت ها یا صامت ها حروفی جداگانه در نظر گرفته شود اما در الفبای کردی عربی اینگونه نیست. مانند یار، تیر/ئەوان، کورد. در این کلمات (ی) و (و) هم به عنوان صامت و هم به عنوان مصوت بکار برده شده است . (ی) در یار صامت و در تیر مصوت است همچنین (و) در ئەوان صامت و در کورد مصوت می باشد. این امر تشخیص صامت و مصوت را در الفبای کردی عربی تا حدی مشکل کرده است.
۳ – جدا نبودن مصوت و صامت حرف (ی) باعث بوجود آمدن غلطهای فاحش املایی می شود. برای مثال در کلمه (کوردی) + (ه‌کان) = (کوردیه‌کان). دو مصوت (ی) و (ه) در کنار هم قرار گرفته اند که از نظر زبانشناسی کاملا اشتباه است؛ املای درست این کلمه (کوردییەکان) است. (ی) اول مصوت و بصورت (ایی) تلفظ می شود در حالی که حرف (ی) دوم صامت و بصورت (ی + کسره) تلفظ می گردد.
۴ – حرف (ی) در کلماتی مانند (تیر، سیر، قیر) مصوت است (صدای ای می دهد) و باید بصورت تییر، سییر ، قییر نوشته شوند. همانطور که در کلمات به‌رایی، دوایی، کۆتایی، پانایی، هه‌ڵه‌بجه‌یی، ته‌نیایی، ڕه‌شایی به صورت (یی) نوشته شده اند. این مشکل تنها به دلیل نبود نشانه ای جداگانه برای حالتهای صامت و مصوت حرف (ی) بوجود آمده است.
همانطور که بررسی شد خط کردی عربی بسیاری از مشکلات موجود در خط فارسی عربی را حل کرده است و نسخه کارآمدتری نسبت به آن است. با تمام بهبودی های صورت گرفته خط کردی عربی هنوز هم مشکلاتی بعضا جدی در خود دارد. حتی اگر تمام این مشکلات نیز رفع می گردید ایراد مهم خط عربی که در ذات خود با زبان علم و دنیای کامپیوتر و اینترنت از پایه مشکل دارد، هرگز رفع نخواهد شد.

الفبای لاتین
الفبای لاتین (۷)، مشکلات جدی و ریشه ای بررسی شده در این مقاله را ندارد و به خوبی می تواند زبان پر آوای کردی را ثبت می کند. در دسترس بودن ابزار نوین ارتباطی و تکنولوژی هایی از قبیل موبایل و اینترنت یادگیری این الفبا را ساده و ساده تر کرده است و این مزیت می تواند در حفظ و احیاء زبان کردی و بالا بردن نرخ با سوادی مردم کرد، موثر باشد. در حال حاضر الفبای لاتین رایج و پر کاربرد، الفبای جلادت علی بدرخان است که در سال ۱۹۳۱ برای اولین بار تعریف شد. این الفبا از این قرار است:
Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Êê, Ff, Gg, Hh, Ii, Îî, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Ûû, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz

الفباهای لاتین دیگری با هدف یکپارچه سازی گویشهای مختلف کردی و یا رفع پاره ای نواقص موجود در الفبای بدرخانی پیشنهاد شده است که در عمل با اقبال روبرو نبوده اند. بررسی شبکه های ماهواره ای، برنامه های تلویزیونی، سایتها و نشریات فعال کردی به خوبی این موضوع را تایید می کند که الفبای بدرخانی و کردی عربی رونق قابل توجه دارند. در این میان ایده یکپارچه سازی خط در تمام گویشهای کردی شاید جالب به نظر آید اما نشدنی است. دو گویش کرمانجی و سورانی که اکثریت جمعیت کردها را تشکیل می دهند به ترتیب خط لاتین و کردی عربی را رواج داده اند. ثبت و مدون سازی زبان کردی در شرایط فعلی حیاتی تر است و تلاش برای رواج دادن خطی دیگر آن هم زمانی که قطار کردی تازه به حرکت افتاده است، جفایی بزرگ به زبان کردی است.

منابع

سایر منابع

  1. بیش از دو سوم از کردزبانان جهان به گویش کرمانجی تکلم می‌کنند. ویکی پدیا، goo.gl/KOsmS
  2. نه تنها حروف الفبای کنونی که از عربی گرفته شده برای ضبط متن های پهلوی و یا لغات فُرس قدیم ناقص است، بلکه لهجه ها و زبان های بومی ایرانی را نیز نمی توان با این حروف ضبط کرد. حتی برای فارسی معمولی نیز شایسته نمی باشد… موضوع تغییر خط احتیاج ضروری و حیاتی است و هیچ ربطی با تفریح یا فرنگی مآبی و یا تقلید ندارد. غرور ملی را نیز جریحه‌دار نمی کند، زیرا خطوط قدیم فارسی نیز مانند میخی، پهلوی و اوستایی اختراع صد در صد ایرانی نمی باشد و به تناسب موقع با احتیاجات خود وفق داده اند. امروزه هم بی آنکه لازم باشد اختراع تازه‌ای در خط فارسی بکنند، باید حروف فارسی به صورت الفبایی لاتینی بسیار ساده و با حروف صدادار باشد تا بتوان تمام مشخصات زبان را با آن ضبط کرد. صادق هدایت
  3. ما اصلاً خطمان معلول است. برای مثال حرف غین را در نظر بگیرید؛ ما یک غین اول داریم یک غین وسط داریم یک غین آخر چسبان داریم و یک غین آخر تنها. حالا اگر شما بخواهید کل کلماتی که دارای اینجور ساختار هستند، به هم بچسبانید… ولی خیلی از حرف‌ها مثل و، د، ذ، ر… اینها به هم نمی‌چسبند. بنابراین شما توجه کنید این مشکل اصلاً در ذات این خط هست و این طور نمی شود که سیستمی درست کرد…، دکتر محمد رضا باطنی
  4. خط فارسی مبتنی بر ویژگی های ساختاری زبان فارسی نیست. خطی است وام گرفته از عربی و به دلیل ویژگی هایی که در زبان فارسی هست و در عربی وجود ندارد، این خط ایجاد اشکال فراوان برای زبان فارسی کرده و می کند…”، دکتر علی محمد حق‌شناس
  5. خط فارسی کاربرد فنی ندارد و در برخورد با مسایل علمی و فنی دچار مشکل می شود. مسعود خیام، goo.gl/I31IL
  6. البته تغییر خط فارسی مخالفان بسیاری نیز دارد. شاید همان دلایل مطرح شده از سوی این مخالفان مورد استناد کردها نیز باشد. به طور مثال دکتر جلیل دوستخواه در مقاله ای با عنوان “زبان فارسی از آشوب تا سامان” می گوید: “ما امروز تجربه کشور همسایه مان ترکیه را در تبدیل خط فارسی به خط لاتین و تجربه تبدیل خط فارسی به خط سیریلیک در تاجیکستان را پس از هشتاد سال در پیش چشم داریم و زیان جبران ناپذیری را که در هر دو کشور از این رهگذر بر زبان و ادب و فرهنگ وارد آمده است، به خوبی می‌شناسیم. البته هیچ دلیلی برای این مدعا ذکر نشده است. goo.gl/wXTOH
  7. برای آشنایی با الفبای لاتین به مقاله الفبای کردی مراجعه کنید.

۵۲ نظر

mehdi در ۸:۰۲ ب.ظ

با تشکر از شما دوست عزیز … مقاله بسیار زیبایی بود . امیدوارم کردی با فونت لاتین هر چه زودتر جایگاه خودشو پیدا کنه


این نظر بدون تغییر در محتوا و لحن از حروف پینگلیش به حروف فارسی برگردانده شد.
مدیر سایت

mehdi در ۸:۱۲ ب.ظ
teşekur û sipas hevalê hêja … te pirr rind û xweş nivîsîye. kurmancî bi fonta latîn pirr rahet tir têne xwendin û nivîsînê
دالانپەر dalanper در ۹:۰۱ ب.ظ

من خود آشنایی با هر دو الفبا را دارم و در تمامی جلسات و بحثها هم سعی کردەام بە دوستانم بفهمانم کە الفبای لاتین برای کردی بسیار مناسبتر از الفبای عربی است، ولی بسیاری از دوستان سوران فکر میکنند کە الفبای لاتین مختص کورمانجی است و در قبول این واقعیت کە الفبای لاتین برتر است هراس دارند. مثال برتر این مسلە کردستان عراق است کە با وجود حکومت کردی نمیخواهد الفبای لاتین را برای کردی قبول کند. بە عقیدە من دشمنی برخی سوران زبانها با کورمانجی یکی از دلایل اصلی اتحاد الفبایی کردی است و مخالفت با کرمانجی کردن مدارس در مناطق کورمانج نشین هم از همین مسئلە نشات میگیرد. آنچە کە عیان است چە حاجت بە بیان است …

آرش در ۱۰:۴۵ ب.ظ

بنده با الفبای لاتین موافقم
از مدیریت سایت و خوانندگان عزیز تقاضامندم مطلبی در وبلاگم نوشته ام که مطالعه بفرمایند.
kermashanem.mihanblog.com

yosef در ۱۰:۲۵ ب.ظ
Pertuka min a li ser rezimane kurdiya kurmanci ve yeke bi seweyeki zanisti dide nisan ku kurdi bi tipen latin dikare ji nemane rizgar be.biborin ku min fonten kurdi cinebun
Merkhas در ۱۱:۴۶ ق.ظ
slaw
jwan bu dast khosh
Merkhas در ۱۲:۲۳ ب.ظ

با عرض سلام و خسته نباشید
راستش در جواب دالانپه ر عزیز
به هیچ وجه در کردی سورانی ما هراسی از این نداریم که الفبای لاتین جایگزین الفبای عربی شود
اما به دلیل اینکه ما از ابتدا ، از دوران ابتدایی در مدرسه با الفبای عربی سر و کار داریم
و همچنین بیشتر آثار کردی در منطقه به الفبای عربی نوشته شده خواندن آن برای مردم راحتتر است
وگرنه اکثریت جوانان کرد از الفبای لاتین به خصوص در ارسال sms استفاده میکنند
.
در ضمن به هیچ وجه هیچ گونه دشمنی با کرمانج زبانها وجود ندارد
به هر حال هر ملتی باید یک گویش واحد داشته باشد، نمیشود وقتی که یک کرد سورانی به مناطق کرمانج نشین رفت از زبان فارسی برای بیان خواستهایش استفاده کند و بلعکس

هر ملتی باید یک گویش رسمی و واحدی داشته باشد حالا این گویش میتواند کردی سورانی باشد یا کرمانجی
و در کنار این گویش رسمی در هر منطقه ای مردم از گویش خواص خودشان استفاده کنند

ودر مورد کردستان عراق
در جنوب کردستان(کردستان عراق) چندین جلسه و گردهمایی تشکیل شد که گویش واحد منطقه چه باشد
و بیشتر اندیشمندان شاعران و نویسندگان بر به رسمی کردن گویش سورانی در ادارت و مدارس تاکید کردند
به عنوان مثال خود بارزانی رهبر کردستان در تمامی سخنان رسمیش از گویش سورانی استفاده میکند در حالی که گویش اصلیش سورانی نیست

راستش با تمام احترام برای دالانپه ر عزیز
این گونه سخنان به اتحاد ملت کرد صدمه میزند
من خودم به عنوان یک کرد سورانی در وبلاگم لینک تمامی کرمانج زبانها را در اول لینکها گذاشتم چون عاشق گویش کرمانجی و کردهای کرمانج هستم

راستش این گونه مسایل مستلزم بحثها و جلسات مفصلی هست که بر همگان آشکار شود

البته بحث اینجا الفبا بود نه گویش

در هر صورت ما هم موافق جایگزین کردن الفبای لاتین به جای الفبای عربی هستیم
شاید این کار یکی از کارهایی هست که در اتحاد هرچه بیشتر کردها لازم باشد

KUAL در ۵:۳۵ ب.ظ

قرار‌گرفتن درزمرهء زبانهای هند و اروپایی، برای زبان پر آوای کردی اساسی را فراهم می آورد که الفبای لاتینی را مناسبتر از باقی واسطهای مبتنی بر الفبای سامی مانند عربی می‌سازد. به هر تقدیر، یک الفبای مبتنی بر عربی خود مایه ضررمندی و وجود مشکلات در پیشرفت ادبیات و خواندن و نوشتن به زبان کردی نمی‌باشد. وسعت ادبیات کهن و معاصر پارسی _ هم خانواده هند و اروپایی زبان کردی _ دلیل مشهودی بر اثبات این مدعا است.

علاوه براینها، از آنجایی که امروزه، بخش عمده‌ای از کرد زبانان یکی از اشکال الفبای مبتنی بر لاتین را برای نوشتن به کردی به‌کارمی‌برند، و همچنین با‌ توجه به ‌اینکه انتخاب یک سیستم الفبایی مبتنی بر لاتین برای رشد تکنولوژی ارتطباتی و بایگانی الکترونیکی آسانتر می‌باشد، انتخاب الفبای فراگیر کردی مبتنی بر لاتین، گزینه‌ای منطقی‌تر است. و در نهایت زبان کردی با این انتخاب جایگاه مناسبی در شناخته ‌شده‌ترین سیستم نوشتاری استاندارد دنیا ISO-8859-1 خواهد یافت.

http://www.kurdishacademy.org/?q=node/32

دالانپەر dalanper در ۱۱:۱۰ ب.ظ

جواب بە مێرخاس عزیز
عصبانیت من متوجە مسولین کردستان عراق است. در گوشە ای از این سرزمین تکە پارە شدە ازادی نسبی بوجود امدە و در این بخش امکان پیشرفت برای همە لهجەها وجود دارد. من بە نوبە خود از اینکە لهجە سورانی پیشرفت کردە خیلی خوشحالم ولی همانطور کە میدانیم مناطق کرمانج نشین بە هیچ وجە امکان پیشرفت، بە دلایل سیاسی وجود ندارد پس این حق ماست کە از مقامات کردستان عراق خواهان اموزش بە کرمانجی باشیم اگر بە کردستان و کردستانی ایمان داشتە باشیم.

در اکثر کشورهای اروپایی این حق بە کردها دادە شدە من جملە کورمانجی، در سوئد اموزش زبان مادری حق همە افراد میباشد حتی برای خارجیها کە در سوئد زندی می کنند. دە سوئد اکثر سازمانها، حتی پارلمان سوئد وبسایت خود را بە کورمانجی هم ترجمە کردە. مراجعە کنید بە
http://www.riksdagen.se/templates/R_Page____10571.aspx

ولی در سرزمین کردها بە اکثریت جمعیت کرد این اجازە دادە نمی شود. بە اعتقاد من این سیاست زبانی کردستان عراق باعث نفاق در بین کردها شدە و امیدوارم کە این افکار عقب افتادە در هر کجای کردستان کە باشد ریشە کن شوند.

مهدی رودکی در ۱۲:۵۰ ق.ظ

وقتی یک منطق یا گزاره منطقی مشخصی انتخاب می شود باید همه رویدادها را بر اساس آن و به طور مشابه تحلیل کرد. کردها به طور عام معتقدند که باید حق آموزش زبان مادری (کردی) را داشته باشند. این اعتقاد را هر گاه زبان رایج و مسلط ترکی، فارسی و عربی است، همه کردها بیان می کنند. اما این منطق در کردستان عراق، نقض می شود یعنی منطقی که از کردی در برابر عربی و فارسی و ترکی دفاع می کند، در مواجهه کردی سورانی و کردی کرمانجی رنگ می بازد.

وقتی یک گویش کردی (سورانی) نمی تواند برای گویش دیگر (کرمانجی) حق آموزش و به تبع آن رشد زبانی قایل شود، اصولا نباید انتظار داشت که زبانهای دیگر چنین حقی را برای زبان کردی قایل شوند.

این تناقض ها در رفتار، گویشهای کردی را از هم دور می کند. وقتی کردی کرمانجی که دو سوم کردها بدان سخن می گویند، از سوی کردی سورانی ندیده گرفته می شود؛ آیا گویشهای دیگر کردی می توانند در کنار کردی سورانی احساس اطمینان کنند؟ (مثلا گویشهایی که در برخی شهرهای کرمانشاه تکلم می شود و گویشوران کمی دارند.)

Merkhas در ۳:۵۶ ب.ظ

با عرض سلام به دوستان عزیز دالانپه ر عزیز و مهدی رودکی عزیز
.
راستش را بخواهید اصلا فکر نمی کردم که کردهای کرمانج به این شدت گویش سورانی را مورد انتقاد قرار دهند که چرا مانع پیشرفت گویش کرمانجی شده است
آیا به راستی تمامی این گناه ها از کردهای سورانی است؟
آیا به راستی کردهای سورانی مخالف پیشرفت کردی کرمانجی هستند؟
آیا واقعا کردهای سورانی ناراحت هستند از اینکه کردهای شمال کردستان(کردستان ترکیه) بعد از سالیان سال دارند به فرزندانشان زبان کردی (کرمانجی) آموزش میدهند؟
آیا به راستی این مقامات سیاسی کردستان عراق(که بیشتر آنها کرد کرمانج هستند) اجازه نمیدهند گویش کرمانجی پیشرفت کند؟

اگر واقعا این حرفها واقعیت داشته باشند پس بیخود دلمان را خوش کرده ایم که روزی تمامی کردها متحد و همصدا می شوند
باز هم مثل هزاران سال قبل باید با هم بجنگیم این بار بر سر این مسئله
چرا؟
چرا تمامی کم کاریهای خودمان را بر سر این و آن میگذاریم؟
چرا نباید به جای این بحثها و این حرفها به این فکر کنیم که چطور گویش کرمانجی را به جایگاه اصلیش برسانیم؟
چرا تعداد کتابهای گویش کرمانجی از گویش سورانی کمتر است؟
چرا تعداد کانالهای ماهواره ای گویش کرمانجی از گویش سورانی کمتر است؟
و…
حتما این هم تقصیر کردهای سورانی هستند دیگه ………؟

مهدی رودکی در ۶:۱۵ ب.ظ
  1. مێرخاسی ارجمند، روی سخن من زبان سورانی نبود؛ لب کلام من این است که اگر گویشهای کردی به هم احترام نگذارند نمی توان انتظار داشت که بقیه زبانها احترام کردی را نگه دارند. برای من اصولا همه گویشهای کردی مهم اند با آنکه خود کرمانج هستم.
  2. موفقیت کردها در کردستان عراق، هر چند بیانگر توانایی های آنهاست اما وزن سیاسی همه کردها در آن بی تاثیر نبوده است. جمعیت کردهای سوران آنجا تفاوت چشمگیری با کردهای کرمانج ندارد و انتخاب کردی سورانی به عنوان زبان رسمی نباید به بهای ندیدن کردی کرمانجی به دست آید.
  3. درباره کانالهای ماهواره ای کردی اطلاعی ندارم. اینحا هم محل مناسبی برای بحث درباره آن نیست.
  4. درباره مقایسه کتابهای کرمانجی و سورانی آمار رسمی وجود ندارد اما برای سنجش وزن علمی و ادبی کرمانجها حتما کردهای روسیه و ارمنستان و ساکن در اروپا را باید مد نظر قرار داد. البته کردهای کرمانج نباید و نمی توانند تنها بر تعداد زیاد متکلمان خود حساب کنند و آفرینش علمی و ادبی و هنری نداشته باشند.

به همه کردها،

  1. با یکدیگر گفتگو کنیم. بحث و جدلهای تعصبی و احساسی کمکی به ما نمی کند. رقابت سازنده بین گویشهای کردی البته توصیه می شود.
  2. نظرات منتشره روی مقالات سایت، بیانگر دیدگاهای فرهنگستان زبان کردی نیست. فرهنگستان زبان کردی، سایتی سیاسی نیست. لطفا گفتگوهای خود را به چهارچوب زبان کردی و زبان محدود کنید.
شاهو در ۱۱:۱۸ ب.ظ

Merkhas، شما از کجا چنین نتیجه ای گرفته اید که “راستش را بخواهید اصلا فکر نمی کردم که کردهای کرمانج به این شدت گویش سورانی را مورد انتقاد قرار دهند که چرا مانع پیشرفت گویش کرمانجی شده است.”؟ نظر یکی دو نفر را نمی توان به کل کردهای کرمانج گسترش داد. تمام گویشهای کردی نیاز به کار بیشتر دارند و نباید به موفقیتهای فعلی/قبلی دلخوش باشند هر چند که ظرفیتهای بسیاری دارند.

Merkhas در ۱۲:۵۱ ب.ظ

مهدی رودکی عزیز
اگر احیانا نظر من باعث ناراحتی شما شد پوزش میطلبم.

این که گویش های کردی به هم احترام میگذارند قابل بحث نیست.
اما من میگویم اگر خود کردهای کرمانج برای گویش خود تلاش نکنند این ناشی از بی توجهی گویش سورانی به این گویش نیست.
این حرف شما کاملا درست که در موفقیت کردستان عراق همه کردها نقش اساسی داشته اند و شاید کردهای کرمانج بیشتر نقش داشته باشند.
وقتی که مردم میتوانند نمایندگان پارلمان را انتخاب کنند و نمایندگان خودشان را روانه مجلس کنند تا از حقوقشان دفاع کنند پس چرا باید مقامات دیگر را گناه بار کنیم.

مهدی رودکی در ۱:۵۰ ق.ظ

تاریخچه و وضعیت ادبیات نوشتاری کردها از گذشته تا سالهای اخیر در دو مقاله زیر به خوبی بررسی شده است:

مراجع مطلب دوم مفصل و قابل ملاحظه اند.

Ismaîl Hossêyn Pûr در ۱۰:۴۷ ق.ظ

سلام عزیز

بسیار مقاله ی پرمغز و زیبایی بود و یک ضرورت انکار ناپذیر است.

ایزد یارتان باد

atefe در ۱۰:۵۱ ب.ظ

sepas

رفیق مرادی در ۱۱:۳۴ ق.ظ

سلام دستتان درد نکنه از اینکه به زبان و ادبیات کوردی خدمتت میکنید

خبات در ۱۱:۲۱ ق.ظ

با تشکر از مطالب بسیار مفیدتان
به نظر من میبایستی دلایل طرفداران رسم الخط کوردی-عربی را هم بدینگونه مشروح و مبسوط می نوشتید تا امکان قضاوت صحیح برای بازدیدکنندگان فراهم باشد
در ضمن بایستی قبل از تغییر رسم الخط کنونی برای گویش سورانی کمک کرد تا این خط بتواند خود را بیشتر با دنیای اینترنت وفق دهد حداقل کیبوردی مناسب برای آن طراحی و فراگیر شود

مێردین در ۸:۱۷ ب.ظ

سلام و خسته نباشید خدمت دست اندرکاران سایت پر بها.
از زحماتتان بسیار متشکرم.
به عنوان برادر کوچک به دوستان گرانقدری که مباحثی را در کامنت ها بیان کرده اند توصیه میکنم که مباحث را تلفنی ادامه دهند و آن دسته دوستان که بیننده سایت و مطالب (و کم آشنا با وضعیت زبان کردی) هستند_ به خاطر آرای فردی این دوستان به شک و شبهه نیفتند.
با تشکر

صولتی در ۱۰:۵۱ ب.ظ

با سلام
به عنوان یک کرمانج که تنها با تلاش شخصی سعی در یادگیری داشتم حروف لاتین را ترجیح میدهم.

yosef در ۸:۴۳ ب.ظ
li dawiya ve payiza helbestane,hizar gul u silaven buhari u havini bo hemi heval u hogiren dilgesh dikim diyari.
hevalno zimane sirine kurdi biparezin
09143885343

و من نیز که یک کرمانج هستم با نوشتار زبان کرمانجی به صورت لاتین موافق ترم

xerib در ۸:۰۹ ق.ظ

من کرمانج خراسان هستم – زبان کرمانجی خراسان در پی چهارصد سال دوری از کردستان بزرگ تغییراتی را داشته بخصوص در لهجه و ادای کلمات با این وجود سعی زیادی داشتم تا گویش و زبان خود را به کرمانجی دیاربکر نزدیک کنم – با هر دو شیوه نوشتن عربی و لاتین آشنایی دارم ولی رسم الخط لاتین را جامع و کاملتر می دانم.

kendal در ۵:۱۱ ب.ظ

سلام من هم به نوبه خودم از شما به خاطر همه زحماتی که میکشید سپاسگذاری میکنم. من هم طرفدار رسم الخط لاتین هستم ولی فکر میکنم با توجه به اشکالاتی که به رسم الخط عربی زبان کردی وارد است رسم الخط لاتین فعلی زبان کردی هم خالی از ایراد و اشکال نیست. مثلا در مورد چهار حرف:
K در Kanî(چشمه)
P در Poz(بینی)
Ç در Çav(چشم)
T در Tal(تلخ)
جایگزینی برایشان در نظر گرفته نشده است به همین دلیل یادگیری تلفظ این چهار حرف برای کسی که میخواهد زبان کردی کرمانجی را یاد بگیرد سخت میشود. برای مثال واژه Kor به دو صورت میتواند تلفظ شود: یکی به معنای عمیق، و دیگری به معنی کور و نابینا. همین طور در مورد بقیه حوف دیگر که در بالا اسم برده شد مثال هایی وجود دارد.
این اشکال جدای از اینکه ممکن است تلفظ این حروف را برای آموزندگان لهجه کرمانجی دشوار کند، ممکن است از سوی خود کسانی که به لهجه کرمانجی صحبت میکنند نیز نادیده گرفته شوند.

دیاکو در ۱۰:۴۷ ق.ظ

سلام
پروژه ای در دست داریم که به کمک افراد متخصص وب نیاز مبرم داریم. میخواهیم یک فرهنگ لغت آن لاین با قابلیت اضافه شدن به سایر وبلاگها را فراهم کنیم. کمکی که شما میتونید به ما بکنید نحوه برنامه نویسی و کارهای تحت وبش هست. برای تایپ کلمات از بین دوستان عضو این فرهنگستان و سایر دوستان خودمان داوطلب قبول می کنیم. منتظر جواب شما هستیم.

با تشکر
دیاکو

رسول در ۳:۳۸ ق.ظ

سلام دوست عزیز. سایت با محتوا و خیلی زیبایی دارید. بهتون تبریک میگم و امیدوارم همیشه موفق باشید. دورادور سر می زدم و جویای وبتون بودم.
آپم. اگه بهم سر بزنید خیلی خوشحال میشم. ممنونم.
مالاوا.

هێمۆ در ۱۱:۳۱ ق.ظ

به ڕیز‌‌ ‌ه وه ماندوو نه بن هه واڵ

کلاغ شورشی در ۲:۵۷ ق.ظ

درود هم زبان.من کرمانجم.و می دانم که مدتها پیش محققان کرد این زبان نوشتاری را برتر دانستند اما هرگز اجرا نشد.چرا که کردها هرگز کشور واحدی نداشتند.
نمی دانم زور و تزویر آنها بیشتر بود یا …
نمی دانم.
شاید از بدبختی ما از خودمان است.
نمی دانم.
اما هماره در آرزوی یک سرزمین ازاد و اصیل برای ملت خودم بوده ام

سحر در ۱۱:۵۰ ق.ظ

سلام. رندی؟ فکر نمیکند نوشتن زبان کردی بصورت لاتین باعث از بین رفتن اصالت ما بشه؟ در هر صورت ما کردها یک عمر با الفبای عربی صحبت کردیم. اگرچه نمیگم زبان عربی زبان کاملیه ولی بهتر از لاتینه. بالاخره ما مسلمونیم. اما اگه خواستید دیکشنری منتشر کنید قبلش باید به همه ی کردها حروف لاتینو یاد بدید. این غیره ممکنه. بعضی هاشون همین فارسی رو هم بلد نیستن. میتونید فکرتون رو در راههای بهتری استفاده کنید، انیشتین!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! مالاوا

دیاکو میراوده‌لی در ۴:۰۰ ق.ظ

سڵاو
زۆر سپاس به‌ڵام یه‌ک شت هه‌یه‌ که‌ کوردی لاتینی زۆر سه‌خته‌ به‌تایبه‌ت پیتی چ و ج و ئه‌مانه‌ی که‌ وه‌کوو ئینگلیسی نین من هه‌ر هۆیه‌که‌شی بۆ ئه‌م سه‌ختیه‌ ده‌گه‌رێنمه‌وه‌ به‌ رای من ده‌بێت وه‌کوو ئه‌لفبێی ئینگلیسی بێت من فۆنتی کوردی یه‌کگرتوو به‌ باشتر ده‌زانم له‌وه‌ی ئێستا هه‌یه‌ له‌ باکووری کوردستان http://www.kurdishacademy.org جوان و به‌ باشی باسی کردوه‌
به‌ڵام له‌باره‌ی کوردی عاره‌بیی دا ئه‌م فۆنته‌ زۆر باشتره‌ له‌وه‌ی فارسی و به‌ سه‌دان ساڵ ئیشی له‌سه‌ر کراوه‌
دوایین شتیم بۆ ئه‌م به‌رێزانه‌ی که‌ باسی سۆرانی و کرمانجی له‌ کوردستانی ئێراقیان کردوه‌ بڵێم که‌ له‌ دهۆک به‌ شێوه‌زاری کرمانجی و له‌ شوێنه‌کانی تر به‌ شێوه‌ زاری سۆرانی ده‌خوێنن و له‌ شوێنی که‌ سۆرانیه‌ ده‌رسی کرمانجیشیان بۆ ده‌گوترێت که‌ فێر ببن هه‌ر وه‌ها به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ به‌س پته‌کان کوردی عاره‌بیه‌
به‌س با یه‌ک شتی تریش باس که‌م عه‌یبه‌ بۆ ئێمه‌ بڵێین یه‌ک شێوه‌ زار ده‌بێ ره‌سمی بێت هه‌موو زاراوه‌کان ره‌سمی و کوردین و کوردی زمانێکی چه‌ند استانداردیه‌ و یه‌ک شێوه‌زاری ستانداردی نیه‌ که‌س مه‌جبوور نیه‌ به‌ هیچ شێوه‌زارێک قسه‌ بکات جگه‌ له‌ هی خۆی به‌ڵام هه‌موومان ده‌بێ له‌ یه‌کتر تێبگه‌ین و حاڵی ببین ئیتر برۆن سه‌وادی کوردیتان زۆر بکه‌ن و فێری کوردی ببن تا ئێستا ئه‌وه‌نده‌ زاراوه‌ هه‌ن بۆ فێر بوون سۆرانی -کرمانجی -هه‌ورامی -زازاکی-که‌لهووری-فه‌یلی ئیشالله‌ ئه‌گه‌ر زیاتر بوون بۆتان ئه‌نووسم من خۆم به‌س زازاکیم ماوه‌ وا ئێستا فێری هه‌ورامی ده‌بم هه‌ڵبه‌ت جگه‌ له‌ ئینگلیسی و عاره‌بی

دیاکۆ میراوده‌لی در ۴:۲۵ ق.ظ

ببورن زاراوه‌ی -له‌کی- له‌بیرم چوو بیڵێم زۆر زاراوه‌یه‌کی شیرین و خۆشه‌ شتێکی سه‌رنج راکێش ئه‌وه‌یه‌ که‌ زۆر وه‌کوو سۆرانی ده‌چێت واته‌ وشه‌کانیان پتر له‌ سۆرانی ئه‌چێت تا کاڵهوری له‌ ناوچه‌کانی لورستان و ئێلام و کرماشان داده‌نیشن

فرهاد در ۵:۴۸ ب.ظ

هیچ کس با خط لاتین مخالفت نکرده است. به دید من مشکوک است ، یا شاید شما سانسور کردید.
به هر روی من مخالف خط لاتین هستم.خط لاتین یادگار آتا تورک است، و نشانه از خود بیگانگی.
اگر کسی فکر میکند خط لاتین بهتر است آیا دلیلش این نیست که روی این خط برای کرمانجی کار شده
ولی روی خط عربی برای کرمانجی آن اندازه کار نشده.

herzal در ۵:۵۸ ب.ظ

این همه تعریف و تمجید از الفبای زبانی که‌ ازدور آوازش را شنیده‌اید حتمآ سفره‌تان را رنگین و بارتان را بی بدیل ساخته‌ است.
الفبای لاتین هیچ مزیتی بر الفبای عرب و عجم و کرد و بربر ندارد. اما برآوردن آرزوی دیرینه‌ بریتانیایی که‌ خورشید در سرزمینش غروب نکند، ماموریت شماهاست و لابددراجرای آن تاپای جان خواهید کوشید.
این مثالهای ابکیH2Oو.. و…بیش ازآنکه‌ نشان از کم دانشی شماداشته‌ باشد از بوداربودن قضیه‌ خبر میدهد.
لطف کرده‌ مارا مس کنید.این واژه‌ کردی را از فرهنگستان یا بهتربگوییم نیرنگستانتان بزدایید. مارا به‌ خیر و شمارا به‌ دامن
اربابانتان میسپاریم.

Ebas Ferhadî topkanlû در ۷:۳۲ ب.ظ
Bersiva Herzal
Wek ko em ne bûn erbab û kolên ko kurdistan li hev par kirine em nabin kolê ti kes dî lê heger em birane xwedî yek ayin û hem yek xwîn çima emê dibin basik û siya hev debin. Ma gelo hûn jime çêtirin? … Ma me miletek bin destkiriye me çand û dîroka wî wenda kiriye? Ji xwe bipirs!!!!!!!!!

Zanyarê kurd Celadet bedirxan bêtir bi 7 zimana di axivî heger tîpên latînî çêtir nediya wî bi tîpên latînî bengehên zimanên kurdî danetanî. Bêtir helbestvan û torevanên kevnar mîna (cizîrî, Xanî, şerefname…) bi tîpin farsî nevîsandin ev tişteki dirokîye, kesên dîrokvan vê yekê bi çavekî resenî lê dinerin em ji tîpin farisî û him erebî bargiranî nabînin em behsa ziman dikin em ne di warê rêzanî dene. Sipas ji bo rêvebirê Akademîya Zimanê Kurdî xweste vanim ko ti vê kurtbersivê wergerîne zimanê farisî

کورمانج رزمان در ۱۰:۵۲ ق.ظ

به هر حال هر کس اندیشه ای دارد قابل احترام اما اینی که ما از هرزال شنیدیم بیشتر به یک تعصب خشک خالی میماند. متاسفانه در این قرن ۲۱ بسیارند افرادی مثل ایشان که بیشتر از دریچه کهنه پرستی نسبت به قضایای پیرامون خود مینگرند نه از جنبه های دانش محور! امیدوارم که رویه ی این افراد روزی به سمت گفتمان توام با تفکر پیش برود.

رسول در ۳:۱۵ ق.ظ

ده س خوش…ماندوو نه بن. که لکی زورم وه ر گرت.

مهرداد در ۲:۳۰ ب.ظ

هسته اصلی مقاله فوق این را بیان میکند که خط عربی و به تبع آن خط فارسی در نشان دادن آواها ناقص است، اما یک پرسش بر جا می ماند: بیش از یک میلیون جلد نسخ خطی هزار ساله ی اخیر (به زبانهای فارسی و – عربی) فقط در ایران بر جای مانده است. بیش از این تعداد هم کتابهای دست نویس در دیگر کشورهای اسلامی بر جا مانده. آیا در خواندن این نوشته ها مشکلی وجود دارد؟ آیا کتاب های پر شمار فارسی از رودکی و فردوسی و دقیقی و منوچهری تا سعدی و حافظ و نظامی و جامی و تا کتاب ها و روزنامه های ایران خوانده نمی شوند و یا با اشکال و به سختی خوانده میشوند؟! طبیعی است که خط های شرقی (عربی فارسی کردی) برای اروپاییان که زبان ما را باید با دشواری یاد بگیرند، دشوار است اما برای کسی که زبان را بداند بسیار ساده است. این امر پیش از اسلام هم همینگونه بوده است و خط های پهلوی و اشکانی نیز درست مانند خط فارسی بودند , و این سنت کتابت در شرق ریشه عمیق دارد. به نظر من (که زبانشناسی خوانده ام) تغییر خط فقط هویت کهن و ارزشمند و با ریشه ی مردم شرق را تغییر داده و را هویت جدیدی که نزدیک به غرب است بما می بخشد. هدف غرب هم گسترش فرهنگ خودش است و برای این کار دلایل توجیه پذیر و فریبنده را مطرح میکند. این امر آشکار است. پیروز و هوشمند باشیم.

مهرداد در ۲:۵۰ ب.ظ

دالانپر Dalanper مطلبی را درباره آموزش زبان مادری اینگونه مطرح کرده است که : “در سوئد آموزش کردی به بچه ها داده میشه اما در سرزمینهای کرد نشین این اجازه داده نمی شود”. دوستان گرامی باید دقت بفرمایند که اولا زبان رسمی سوئدی است و آنچه که هفته ای دو ساعت به کودکان مهاجران بطور اختیاری آموزش داده میشود، آموزش زبان بومی مهاجران (فارسی/کردی/ترکی/عربی/ژاپنی/کره ای/روسی/…)به نسل دومی هاست که دیگر سوئدی هستند و دولت سوئد بعدها از زبان دانستن این سوئدی های نسل دوم به نفع کشورش استفاده میکند…. دقت کنیم دوستان. آنها دلشان برای زبانهای مادری مهاجران نسوخته و نخواهد سوخت. آنها از مترجمینی نیمه بومی بعدها در روابط با آن مردم و کشور و فرهنگ استفاده ملی برای خود می برند….دوم اینکه مسئله کردستان عراق مطرح شد که” سورانی را رسمی کرده اند و چرا گورانی را نیز رسمی نمی کنند یا تدریس نمیکنند؟” این امری طبیعی است دوستان. در هر کشور یا یکپارچگی سیاسی ، یک زبان باید برای روابط میان همه مردم و اسناد رسمی و دولتی و حقوقی و مکاتبات عمومی باشد ، نمیتوان همه ی زبانها را که رسمی کرد؟! آشفتگی و از هم پاشیدگی و عدم ارتباط عمومی پیش می آید. به همین خاطر است که در میان همه زبانهای محلی و گویشی ، یک زبان به زبان ارتباط عمومی و ادبیات ملی تبدیل میشود. شکل پذیری و گسترش زبان فارسی به عنوان زبان ادبی و رسمی جهان آریاییان نیز به همین ترتیب بوده است و به همین خاطر است که می بینیم فردوسی و رودکی و ناصرخسرو در خراسان بودند، فرخی سیستانی در سیستان بود، حافظ و سعدی و خاجو از فارس و کرمان، نظامی و خاقانی از قفقاز و باباطاهر و عراقی از همدان و پهله همگی ادبیات و شعر خود را به فارسی رسمی گفته اند و اگثرشان به زبانهای محلی و گویش مادری شان هم شعر دارند، مانند سعدی، باباطاهر و …

darish در ۱۱:۴۲ ب.ظ

سلام من می خواستم کردی مردم سلیمانه یاد بگیریم لطفا مقداری لینک و پی دی اف اگه دارین برای یک علاقمند به زبان کردی بفرستید به ایمیلم
ممنونم

ڕۆمه‌ت در ۳:۴۷ ب.ظ

بنظر من زبان فارسى هم متونه از الفباى لاتنینى مثل زبان کردى استفاده کند، و اون مطلب صادق هدایت و استاذان بزرگ ادبیات فارسی هم بود، برای غیر زبانان هم اموزش زبان فارسی اسانتر میشه‌..

SABLAXI در ۱۲:۲۹ ق.ظ

خسته نباشید

یوسف یعقوبی در ۱۱:۳۷ ق.ظ

من نیز با نظر بسیار زیبای آقای مهرداد موافق هستم. خواهشمندم فقط در این وبلاگ بحث کارشناسی انجام شود و نه احساسی!!!!
ایزد یاورتان باد- یوسف

سیروان در ۱۱:۴۵ ق.ظ

بو مه هیچ فه رقی نیه کوردستان کوردستانه.
پیشنیاری من ئه وه یه که هه ر دووکیان به خه لکی کوردستان بناسین و هه ر دووکیان فیری خه لکی خوشه ویستی کوردستان بکه ن.کاتی ئه وه هاتووه که ئه گه ر داوای خودموختاریمان له داگیرکه ران کرد ئه وان پیمان نه لین که ئیوه زمانیکی یه ک پارچه نییه و بینانویکه بکه نه ئه وه که بلین ته نیا له بواری نووسین و وتار دا یهکگرتو نین.
دوباره ده یلیمه وه بو مه هیچ فه رقی نیه کوردستان کوردستانه.
خه لقئ به غیرتی کورمانجی ژ بو مه فه رقی تنه کوردستان کوردستانه.ئه ز قوربانئ هه موو خه لقئ کوردستانئ ژ ئیلام تا قارس و دیاربه کر.

اسامه شمس در ۶:۰۳ ق.ظ

سلام دوستان براستی بجای تاسف بایداز این همه اختلاف نظرخوشحال باشیم چون همین مسله باعث میشودتا همه جوانب یک مسیله زیرسوال برود ومورد تحلیل قرار بگیرد و قاعدتا چیزی که از همچین نقدهایی بیرون بیادبراستی چیزی گهربارخواهد بود
ماانسان ها در اولین مرحله بایدهرتقریبا هفت میلیارد را یکی بدانیم اگر این مهم اتفاق افتاد در مرحله دوم همه ادمهارو با دین ومسلکشان که به باورهای سنتی و تاریخی یک مملکت برمیگرده(این خود نیازمند ساعتها بحث است که در اینجا جایز نیست)حقوق مساوی قایل بشیم بعد در مرحله بعد ملیت مطرح هست چون چه بخوایم چه نخوایم دین وکیش جامعتر ازملیت هست از انجا که میتواند در یک ملیت مثل خودمون چندین کیش و ایین موجود باشد از زرتشتی گرفته تا مانیایی و مسلمان ومسیحی و بودایی و..و اگه ما به دو اصل قبل که جامع تر هستند توجه نکنیم در داخل دچار مشکل میشویم وبا اینکه کردیم به کردهایی که مسلکشون چیزی غیر از مال ماست احترام نمیذاریم وهمین مسیله باعث جدایی میشود
و ارتباط این گفته ها با بحث اینجا این است که ما باید به خودمون برگردیم ببینیم میتونیم برای تمام دنیا اهم از افریقا وامریکاو..به اندازه ای که برای خود ارزش قایلیم برای انان هم بشیم؟جدا از این نیست که همه یک حق داریم؟پس باید در اصل به اینکه چه سورانی چه اردلانی چه کرمانجی چه اورامی و..همه قبلش ما کرد هستیم و لحظاتی با خود بیاندیشید ببینید به جایی میروید جداازلباس چه چیزمارو به عنوان یه کرد معرفی میکنه؟زبانمان کردی نوشتن و صحبت کردنمان بنابراین بسیار امری خطیراست که دارای یک زبان واحد باشیم تاخودمان را بیخیال مردم ملت های دیگه دچار سردرگمی نشن و بجای دیدن صدجور نوشته که کردی یکی لاتین یکی عبری یکی میخی و…یک الفبای واحد داشته باشیم که مشخص باشیم
من نه سورانی هستم نه کرمانج نه …من قبل همه اینا قبل از اینکه این لهجه ها درست بشه کرد بودم و به این مسیله افتخار میکنم نه به جدایی لهجه ام از دیگر لهجه ها و..
خوشحال میشم به وبلاگ تازه متولد شده ام سری بزنید ومنو با همین حجم صداقت نقد کنیدwww.kurdhistory.blogfa.com

masoud در ۱:۵۲ ب.ظ

سلاو و رێز ده‌سخۆشیتان لێده‌که‌م هیوا دارم هه‌رسه‌رکه‌وتوو بن به‌کارهێنانی پیتی لاتینی گه‌له‌ک پێویسته‌ .
رخنه‌ێکم له‌ زماناسانی کورد له‌ هه‌ر چوارپارچه‌ی کوردستان هه‌یه‌ ژ بۆ ئه‌وی رێکنه‌که‌وتنه‌ له‌ سه‌ر رێنووسێک که‌ له‌ هه‌ر چوارپارچه‌ی کوردستان پێی بنوسرێت. چوونکه‌ رێنووسی یه‌ک ده‌س له‌ کوردستان سه‌ره‌تاێکه‌ بۆ یه‌ک ریزی کورد له‌ کوردستانی مه‌زنه‌،به‌ نێرینی مه‌ به‌کارهێنانی پیتی لاتینی له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی چاکه‌ که‌ له‌ ولاتانی جیران جیامان ده‌کاته‌وه‌.
هه‌ر بژی کورد و کوردستان.
تکایه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌بێت فۆنتی لاتنیم بۆ بنێرن سپاس.

MASSOUD در ۵:۱۱ ب.ظ

massoud
سلام بر چهار پارچه کردستان . عزیزان بی شک هردو رسم الخط عربی و لاتین دارای مزایا و معایب هستند و هدف ما اصلاح و انتخاب رسم الخطی کامل و قابل استفاده برای همه ی کردهاست من خودم به هردو رسم الخط انتقاد دارم رسم الخط عربی در مورد متون علمی – فرمول نویسی – زبان رایانه -اینترنت و … با مشکل جدی روبروست و رسم الخط لاتین نیز به لحاظ فاصله گیری از این حقیقت که مسائل مذهبی (اسلامی) سالهاست با رسم الخط عربی قرابت دارد و تفهیم ان راحتتر است و شاید اتیمولوژی واژگان نیز با رسم الخط عربی راحتتر باشد. از لحاظ فرهنگی و تاریخی و نژادی و زبانی نیز نزدیکی کردی و فارسی عاملی مهم است که باید کارشناسی شود .
هردو رسم الخط عربی و لاتین برخی حروف و واج های کردی را لحاظ نکرده اند مثلا در کردی ایلامی (ü)در xün (خون) و نوع خاصی از “گ” با تلفظی بین “گ ” و “ی” وجود دارد که در اخر برخی کلمات مثل “چگ” ceg:رفت “علی بگ”alibeg به کار میرود ولی در کردی صورت نوشتاری وجود ندارد.
در کل میتوان گفت رسم الخط لاتین بهتر است اما کامل نیست
گلایه: چرا به گویش های جنوبی کردی مثل کلهری فیلی مهکی لکی و لهجه های ارکوازی خزلی ملکشاهی شوهانی و …. هرگز توجه نمی شود در حالی که مجموعه ای بسیار غنی از واژگان اصیل کردی را دارند؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟!!!!!!!!!!!!!!

من با رسم الخط لاتین شدیدا موافقم.
Me warde kurdi latinow fera moafeghem
kashka ruzhe berase ke hüch kurde zharu pazhara nowg
ha bezhieg khalke kurd

برات در ۲:۱۵ ب.ظ

سلام

با تشکر از مطالب خوب شما

می خواهم بدانم آیا کیبورد کامپیوتر با حروف الفبای کرمانجی جهت تایپ وجود دارد؟؟

من خیلی نیاز دارم

لطفا راهنماییم کنید

با تشکر

Zerebar در ۳:۴۳ ب.ظ

چرا ملت کورد ان قدر بدبخت هستیم که با خود هم دعوا می کنیم شما ها اصلا هیچ بویی از دموکراسی وقبول کردن یک دیگر نبردید نه می توان رسم الخط عربی رو حذف کرد نه لاتین این نشانه ی غنی بودن زبان کوردی و ملت کورد است؛همه کورد ها حق دارند اول لهجه خود را یاد بگیرند (کورمانجی سورانی هه ورامی کرماشانی زازایی) سپس لهجه ورسم الخط متحد کورمانجی _لاتین ؛این طوری کورمانجی باعث اتحاد اقوام کورد می شود و زمینه برای کشور بزرگ کوردستان هم فراهم می شود؛zagrosmusic.com

آشوک کردمانج از ارومیه در ۲:۰۷ ق.ظ

الفبای لاتین بهترین و کاملترین الفبا برای تمام کوردهاست،الفبای لاتین امروزه خیلی‌ خوب و راحت در تکنولوژی مورد استفاده قرار میگیره،ولی‌ آیا با الفبای عربی‌ و فارسی عقب مانده می‌شه http://www.kurdistan.com را نوشت؟ ضمنا در جواب کسی‌ که نوشته الفبای لاتینی یادگار آتاترک قاتل است عرض کنم که زمانی‌ خود اتاتورک قاتل هم با این الفبای عربی‌ مینوشت،پس الفبای لاتین از یونان یا بهتر بگم چندین قرن است که در اروپا و دنیا استفاده می‌شه،کرمانج ها.سورانیها،هورامی ها،زازا ها،کلهر ها،و دیگر لهجه‌های کوردی خیلی‌ راحت و آسان میتوانند با لهجه خودشان از الفبای لاتین استفاده کنند،لاتین بودن الفبای کوردی به معنی کرمانجی نیست،،تازه یادمان نرود این صدام حسین ملعون بود که الفبای کوردی سورانی را دا جنوب کوردستان به دلخواه خودش اختراع کرد.الفبای لاتین یعنی‌ پیشرفت، آشوک کردمانجی از ارومیه

حمید در ۶:۳۶ ب.ظ

دوستان کرمانج خوب خودتون رو تحویل میگیرین ها……… اصلا طبق چه معیاری باید گویش ( و نه لهجه) کرمانجی گویش معیار کردی باشه؟ شما فکر کردید کسانی که در استانهای جنوبی کردستان هستند و به گویش کلهری، لکی و … تکلم میکنند چیزی از کرمانجی می فهمند؟ بنده خودم کرمانشاهی هستم و معتقدم گویش سورانی مناسب ترین گویش برای معیار بودن هست. چرا که اختلاطی با فارسی، ترکی و عربی نداشته. خدایی وقتی کرمانجا صحبت می کنند جز کلمات ترکی چیزی از توش در نمیاد. خواهشا تعصب نداشته باشید و به این فکر کنید که جمعیت قابل ملاحضه ای از کردها هیچوقت نمیتونن کرمانجی رو بفهمن چه برسه به اینکه بخونن و بنویسن و کرمانجی براشون حکم زبان داره نه گویش. اگه اینجوری بشه بنده دیگه با ۳۰ سال سن کی بخوام برم زبان دیگری رو یاد بگیرم که قطعا این کار رو نمیکنم چون بعدش عمری واسه ادامه زندگیم ندارم.

نظر شما چیست

نظر شما

Comment moderation is enabled. Your comment may take some time to appear.